Koyun ve Keçilerde Karaciğer Lezyonlarının Makroskobik ve Mikroskobik Olarak Değerlendirilmesi

Abstract

Karaciğer, salgılama, depolama, sentezleme ve detoksifikasyon gibi birçok fizyolojik görevi olan hayati bir organdır. Hayvanlarda, karaciğeri etkileyen bakteriyel, viral, paraziter, metabolik ve toksik hastalıklar ise oldukça fazladır. Bu çalışmada 2024 Mart ayı ile 2025 Mart ayı aralığını kapsayan 1 yıllık dönemde nekropsisi gerçekleştirilen 25 koyun, 10 keçi, 4 dağ keçisi, 58 kuzu ve 17 oğlak olmak üzere toplamda 114 hayvana ait nekropsi bulguları, fotoğraflar ve mikroskobi verileri kullanıldı. Nekropsisi yapılan 114 hayvanın 25 tanesinde (%28.5) makroskobik olarak, 45 tanesinde ise (%39) mikroskobik olarak karaciğer lezyonuna rastlandı. En sık karşılaşılan makroskobik bulguların; karaciğer parazitleri (8 hayvan) ve hepatik lipidozis (6 hayvan) olduğu, mikroskobik bulguların ise fokal hepatit tablosu (18 hayvan) ve Kupffer hücre aktivasyonu (15 hayvan) olduğu görüldü. Erişkin hayvanlarda, yavru hayvanlara göre daha yüksek oranda, aynı şekilde koyunlarda ise keçilere nazaran daha yüksek oranda karaciğer lezyonu bulunduğu tespit edildi (p<0.05). Makroskobik bulguların enfeksiyöz veya non-enfeksiyöz olarak değerlendirmesinde ise %57’ye %43 gibi bir oran elde edildi ama istatistiksel olarak anlamlı bulunmadı (p>0.05). Elde edilen veriler ışığında, küçük ruminantlarda karaciğer patolojilerinin dikkate değer oranlarda yaygın olduğu, metabolik ve paraziter hastalıkların daha ön planda olduğu, makroskobik bulgu göstermeyen karaciğerlerde mikroskobik olarak lezyonların olabileceği sonucuna varıldı.