Altın Ordu İmparatorluğu

Abstract

Doğu Avrupa ve Rusya’yı hâkimiyeti altında tutan Altın Ordu İmparatorluğu, on üçüncü asrın en parlak Türk devletidir. Halkının büyük ekseriyeti onuncu asırdan beri Müslüman olan Altın Ordu, Berke Han’ın 1255’de Müslümanlığı kabul etmesi ile tam bir Müslüman Türk devleti halini aldı. Volga Bulgarlarının Müslüman oluşu ve canlı bir İslami kültür hareketine sahip olmasında etkili olan Harzem, Altın Ordu bölgesini de süratle etkiledi. Kazan şehri ve başkent olarak inşa edilen Saray şehri çok sayıda cami, medrese ve tekkelerle donatıldı. Özbek Han zamanına gelindiğinde (1313-1342) Türk-İslam kültürü bölgede hâkim oldu. Bir yandan Özbek Han, İlhanlılarla Azerbaycan ve Kafkasya üzerinde mücadele halinde iken bir yandan da, Türk- Memluklular ve Osmanlılarla iyi münasebetlerini sürdürdü. Özbek Han’ın ölümünden sonra, Altın Ordu Devleti’nde sarsıntılı bir dönem yaşanırsa da, doğudaki Ak-Ordu hükümdarı olan Toktamış Han (1376-1391) iç çekişmelere son vererek ülke birliğini yeniden kurdu. Toktamış Han Altın Ordu tahtına oturmakla ülke eski gücüne yeniden ulaştı. Ancak, Timur’un seferlerine mukavemet edemediği için ülkesi yıkılmaya doğru yüz tuttu. Altın Ordu’nun devlet ve idare teşkilatı geleneksel Türk yapısına göre şekillendi. Dolayısıyla ülke hanlar arasında paylaştırıldı. Ülke siyasi olarak güçlü olduğu dönemde canlı iktisadi ve ticari bir hayata sahip oldu. Nitekim bu dönemde Altın Ordu’da yirmi beş kadar büyük şehir olduğu belirtilmektedir. Öte yandan kültürel hayatın da canlı olduğu bu bölge, Çağatay lehçesinin gelişme sahalarından biri haline geldi.