IRAK DEVLETİ TARİHİ (SADDAM HÜSEYİN DÖNEMİNE KADAR)

Abstract

Yüksek Lisans Tezi IRAK DEVLETİ TARİHİ (SADDAM HÜSEYİN DÖNEMİNE KADAR) Ejder AÇIKKAPU Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Bölümü 2000. Sayfa: 159+X Tarihin ilk dönemlerinden beri medeniyetlerin beşiği olan Irak Hz. Ömer döneminde İslam hakimiyetine girdikten sonra İslam medeniyetinin önemli bir bölgesi olmuştur. Özellikle Abbasiler döneminde yönetim merkezinin bu bölgede kurulan Bağdat olması buranın daha da önem kazanmasına neden olmuştur. Bu dönemde İslam kültür ve medeniyetinin odağı olan Irak coğrafyası, aynı zamanda karışıklıkların da odağı olmuştur. Selçuklu hakimiyetinin sona ermesi ve Moğol istilasıyla bölge tahrip olmuşsa da bir süre sonra tekrar canlanmıştır. Safevi idaresinde iken Kanuni döneminde Osmanlı hakimiyetine giren bölge Osmanlılar döneminde özel bir önem kazanmıştır. Sahip olduğu stratejik ve ekonomik özellikleri nedeniyle özellikle XIX. yüzyılın sonlarından itibaren sömürgeci güçlerin dikkatini cezbetmiştir. taşıdığı petrol kaynaklarından dolayı bölge üzerinde mücadele artmış ve I. Dünya Savaşı sonucunda İngiliz hakimiyetine girmiştir. İngiliz mandası döneminde oluşturulan Irak'ta bir krallık kurularak başına Faysal geçirilmiştir. 1932 yılında bağımsızlığını kazanana kadar bölge İngiliz mandasında kalmıştır. Bu tarihte bağımsızlığını aldıktan kısa bir süre sonra Faysal hayatını kaybetmiştir. Faysal'ın hayatını kaybetmesinin ardından tahta geçen oğlu da bir süre sonra hayatını kaybetmiştir. Bunun yerine çocuk yaştaki oğlu geçmiştir. II. Dünya Savaşı'nda bölge çekişme odaklarından biri olmuşsa da yine İngiliz merkezli yönetim idareyi elde tutmayı başarmıştır.II Bu dönemin ardından Irak bölgesel işbirliklerine gitmiş, Bağdat Paktı içerisinde yer almıştır. Ancak 1958 yılındaki ihtilalle krallık yıkılarak Cumhuriyet ilan edilmişse de art arda darbelerle ülke karışıklıklara sürüklenmiştir. Birkaç yıl aralıklarla ihtilaller birbirini kovalamış ve başa geçen idareciler köklü bir yönetim oluşturamamışlardır. 1963 ve ardından 1968 ihtilalleri ile yönetim Baas Partisi'nin eline geçmiştir. Bu ihtilaller sırasında Irak ahalisi çoğunlukla zarar görmüştür. Tarihî süreçte olduğu gibi burada da ihtilaller ortaya çıktıktan sonra hep kendi çocuklarını yemiş ve iç mücadele süregelmiştir. Nihayette Temmuz 1979'da Saddam Hüseyin idareyi ele geçirmiştir. Bu arada Irak kurulduğundan itibaren kuzeyde dış kışkırtmalı Kürt, güneyde Şiî ayrımcılığı ile karşı karşıya kalmış, petrol şirketlerinin oyunlarıyla karşılaşmıştır. Bir diğer sorun da İran ile olan Şattülarap meselesi Irak için en önemli meselelerden biri olmuştur. Kuveyt Irak'ın bir parçası addedildiği için bu konu da devamlı bir istikrarsızlık kaynağı oluşturur. Kurulduğundan itibaren Arap aleminin liderliğine oynayan Irak hep rakip ülkelerle karşılaşmış, komşularıyla dostluk ve barışı tesis edememiş ve bölge istikrarını da zedelemiştir.