Kişniş (Coriandrum sativum L.) Hatlarında Farklı Azot Dozlarının Verim ve Verim Bileşenleri Üzerindeki Etkisi

Abstract

Bu çalışma, tek bitki seleksiyonu ile geliştirilen altı kişniş (Coriandrum sativum L.) hattının (11, 22, 26, 41, 54 ve 58 numaralı hatlar) verim ve verim unsurları üzerine değişen azot dozlarının etkilerini araştırmak amacıyla yürütülmüştür. Deneme, Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü deneme tarlalarında yürütülmüştür. Uygulanan azot dozları 0 (kontrol), 3, 6 ve 9 kg/da olup, azot kaynağı olarak amonyum nitrat kullanılmıştır. Deneme, tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekrarlamalı ve 72 alt parsel olarak kurulmuştur. Ölçülen agronomik parametreler; bitki boyu, dal sayısı, şemsiye sayısı, tohum taşıyan şemsiye sayısı, bitki başına tohum verimi, bin tohum ağırlığı, uçucu yağ içeriği, biyolojik verim, tohum verimi ve hasat indeksidir. Elde edilen sonuçlar, hem azot dozunun hem de hatlar arasındaki genetik farklılıkların tüm verim parametreleri üzerinde önemli etkilere sahip olduğunu göstermiştir. 3 kg/da azot dozu, çoğu değişkende tutarlı bir şekilde en iyi sonuçları vermiştir. 26. hat, özellikle bitki başına tohum verimi ve şemsiye sayısı olmak üzere çeşitli özelliklerde yüksek performans göstermiştir. En yüksek uçucu yağ içeriği 22. ve 58. hatlarda kaydedilmiştir. Verim, en yüksek azot dozunda (9 kg/da) sabit kalma veya azalma eğiliminde olmuş, bu da azot verimliliği için potansiyel bir eşik olduğunu göstermektedir. Bulgular, literatürdeki önceki çalışmalarla tutarlıdır ve sınırlı sulama koşullarında kişnişte hem yüksek verim hem de kalite elde etmek için orta düzeyde bir azot dozunun (3 kg/da veya 30 kg/ha) ideal olduğunu vurgulamaktadır. Sonuçlar ayrıca, sürdürülebilir ve ekonomik açıdan verimli baharat üretimi için tarımsal girdilerin dengelenmesinin önemini de vurgulamaktadır.This study was conducted to investigate the effects of varying nitrogen doses on the yield and yield components of six coriander (Coriandrum sativum L.) lines (Lines 11, 22, 26, 41, 54, and 58) developed by single plant selection. The experiment was carried out at the experimental fields of the Department of Field Crops, Faculty of Agriculture, Ankara University. The nitrogen doses applied were 0 (control), 3, 6, and 9 kg/da, using ammonium nitrate as the nitrogen source. The experiment was established in a randomized block design with three replications and 72 sub-plots. Agronomic parameters measured included plant height, number of branches, number of umbels, number of seed-bearing umbels, seed yield per plant, thousand seed weight, essential oil content, biological yield, seed yield, and harvest index. The results revealed that both nitrogen dose and genetic differences among the lines had significant effects on all yield parameters. The 3 kg/da nitrogen dose consistently produced the best results across most variables. Line 26 showed high performance in several traits, particularly seed yield per plant and number of umbels. The highest essential oil content was recorded in Lines 22 and 58. Yield tended to plateau or decrease at the highest nitrogen dose (9 kg/da), suggesting a potential threshold for nitrogen efficiency. The findings are consistent with previous studies in the literature and emphasize that a moderate nitrogen dose (3 kg/da or 30 kg/ha) is optimal for achieving both high yield and quality in coriander under limited irrigation conditions. The results also underline the importance of balancing agronomic inputs for sustainable and economically efficient spice production.