BİRİNCİ BÜYÜK MİLLET MECLİSİ DÖNEMİNDE ŞEHİT YAKINLARINA YÖNELİK YARDIM POLİTİKALARI

Abstract

Sözlük manasına baktığımızda “kutsal bir ülkü veya inanç uğrunda ölen kimse” olarak tanımlanan“şehit” kelimesi, daha çok vatan ve millet savunmasında canını veren kişilerde tanımını bulmuştur.Gerek dini ve gerekse milli anlamda kutsal olarak görülen şehitlik, vicdani olarak da önemlidir. Busebeple, vatan savunması sırasında veya görevi başında şehit edilenlerin arkada bıraktığı yakınlarınınmağdur edilmemesi milletin, dolayısıyla da devletin görevi olarak kabul edilmiştir.Osmanlı Devleti’nin XIX. Yüzyıldan itibaren girdiği savaşlar sosyo-ekonomik yıkımlara sebep olduğugibi, fazla sayıda insan kayıplarını da beraberinde getirmiştir. Girişilen savaşlarda sakat kalan gazilerve şehit olanların geride kalan ailelerinin ihtiyaçlarını gidermek için birtakım girişimler yapılmış,sosyal ve ekonomik şartlarını iyileştirmek için bazı kanunlar çıkartılmıştır.Osmanlı Devleti’nden de kalan tecrübe ile Birinci Dünya Savaşı sonrasında ve Milli Mücadeledöneminde şehit yakınları ve yetimlerine yönelik sosyal ve ekonomik şartlarını iyileştirme politikalarısürdürülmüş, sosyal devlet anlayışının gelişmesi ile de bu ekonomik ve sosyal düzenlemeler dahakapsamlı hale getirilmiştir. Şehit yakınlarına yönelik bu iyileştirme politikaları, ülkenin içindebulunduğu zor şartlarda görev yapan Birinci Büyük Millet Meclisi tarafından gerçekleştirilmiştir.İstanbul’da toplanan Mebusan Meclisi, 28 Ocak 1920 tarihinde aldığı Misak-ı Milli kararlarısonrasında 16 Mart 1920 tarihinde İstanbul’un işgal edilmesi ve 11 Nisan 1920 tarihinde SultanVahdettin tarafından Meclisin resmen fesih edilmesi sonrasında, milli iradeyi temsil edecek yenimeclisin Ankara’da açılması kararlaştırıldı. Yurdun farklı bölgelerinden gelenler ve İstanbul’danAnkara’ya kaçabilen mebuslar ile Büyük Millet Meclisi Ankara’da açıldı.23 Nisan 1920 tarihinde Ankara’da açılan Büyük Millet Meclisi’nin, 15 Nisan 1923 tarihine kadargörevine devam ettiği süre Birinci Meclis olarak bilinmektedir. Kurucu Meclis olarak görev yapanbu meclis, Milli Mücadeleyi yöneterek başarıya ulaştırmış, siyasi anlaşmalar yapmış ve siyasi, sosyalve ekonomik alanlarda pek çok karar almıştır. Ülkenin içinde bu bulunduğu zor şartlara rağmen,Birinci Meclis şehit yakınlarının sosyal ve ekonomik durumlarını iyileştirmek için de çalışmalardabulunmuştur.Arşiv belgeleri ve TBMM Zabıt Ceridelerini incelediğimiz zaman, Büyük Millet Meclisi’nin şehitleringeride kalan yakınlarının, beslenme ve barınma gibi temel ihtiyaçlarla ilgili yardımların yanındaeğitim, sağlık ve iş imkânı gibi sosyal yardımlarda da bulunmuştur. Büyük Millet Meclisi, şehityakınlarına yönelik, maaş bağlama ve para yardımı gibi ekonomik yardımların yanında, şehitlerin geride bıraktığı yetimlerin iaşe, barınma ve eğitim gibi ihtiyaçları için çalışmalarda bulunmuştur.Bunun yanında şehit yakınlarının durumlarını iyileştirmek için ev ve arazi dağıtılması ve taltif amaçlıolarak madalya verilmesi gibi çalışmalar da yapılmıştır.Çalışmamızda; döneme ait arşiv belgeleri ve TBMM Zabıt Ceridelerinin incelenmesiyle, Birinci BüyükMillet Meclisi döneminde, 23 Nisan 1920 ile 15 Nisan 1923 tarihleri arasında, şehit yakınlarınayönelik iyileştirme politikaları ele alınmıştır. Şehit yakınlarının ekonomik ihtiyaçlarının nasılkarşılandığı, sosyal anlamda yapılan iyileştirmeler, bu amaçla çıkarılan kanunlar ve kimlerin şehitstatüsünde kabul edildiğini belirten belgeler incelenmiştir.