Sait Faik Abasiyanık’ın Öykülerinde Doğanın Dili ve Çevre Etiği

Abstract

Modern öykünün Türk edebiyatındaki öncüsü Sait Faik alışılagelmiş öykü yapısını kıran bir tarz geliştirir. Sait Faik dil, anlatım, teknik gibi daha çok biçimi ilgilendiren yeniliklere öncülük etmenin yanında işlediği konular bakımından da dönemine göre yeni ve özgündür. O, nesneye, doğaya, dış dünyaya yeni bir bakış açısı getirir. Öykülerinin ruhuna hâkim duygu ise insan ve doğa sevgisidir. Toplumsal çatışmalardan uzak duran Sait Faik, insanların değer yargılarını ele alarak eleştiriden uzak bir tutumla, tamamen sevgi odaklı bir yaklaşım sergiler. Yazar, doğayla var olan bir insan profili çizerken doğanın canlı cansız bütün unsurlarını öykülerinin merkezine yerleştirir. Öykülerinin dilini oluşturan söz varlığı bir bakıma doğanın dilidir. Doğa bu öykülerde dile gelir, sadece kendini değil, insanı ve onun problem alanlarını betimleyen varlıksal bir konuma yükselir. Böylelikle Sait Faik’in dili doğanın dili olmuştur. Öykülerin atmosfer ve kuruluşunda da önemli bir yer tutan doğa, dekor oluşturmaktan uzaktır ve varoluşsal dinamiklere sahiptir. İnsan tahakkümü altında bulunan doğa artık insanla aynı konumda yer almıştır. Doğanın özne statüsüne yükselmesi kendi değerleriyle var olmasının yolunu açar. Öykülerinde, insanın bozulmasıyla doğanın bozulduğunu, doğanın bozulmasıyla da insanın bozulduğunu vurgulayan Sait Faik insan-doğa ilişkisinin paralellik taşıdığını belirtir. Çalışmada, insan-doğa ilişkisi doğa merkezli bir yaklaşımla ele alınırken doğaya bakış, yöneliş bağlamında yazarın ilk ve son öyküleri arasındaki farklılık üzerinde de durulmuş, doğanın varoluşsal statüsü içerdiği sembollerle gösterilmiştir.