TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE ÇOBANLIK

Abstract

Atı ilk evcilleştiren millet olan Türklerin yaşamında at sürülerinin bakımını üstlenen ve bunu yapan yılkıcılar, çobanlar geniş bir yer tutmuştur. Hayvan yetiştiriciliği Türk milletinin yaşam şeklinin, varoluşunun bir şartı olmuştur. Buna bağlı olarak çobanlığa dair gelenekler, inanışlar ortaya çıkmıştır. Bu çalışmada kültür tarihimizde geniş yer bulan çobanlık ve ona bağlı ritüeller incelenmeye çalışılmıştır. Çobanlığın icrasındaki geleneksel yöntemler, araç-gereçler, çobanlığa dair uygulamalar araştırılmıştır. Peygamberlik ve çobanlık arasındaki ilişki ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Göçebe yaşam içerisinde ve sonrasında çobanlığın halk edebiyatı açısından içerdiği mesajlara yer verilmiş; halk edebiyatına ait olan ve hazine değeri taşıyan destan, masal, efsane, halk hikâyeleri, türkü, mani, atasözü gibi Türk kültürünün geleneğinin taşıyıcısı olan türler içerisinde çobana ve çobanlığa verilen değer üzerinde durulmuştur. Çobanın Türk kültüründe sadece koyun veya at besleyen kişi olmayıp aynı zamanda astral mitlerin de merkezi figürü olduğuna dair örneklere yer verilmiş, İslamiyet öncesi şamanların, baksıların özelliklerinin bir kısmının günümüzdeki bazı çobanlarda var olduğu gözlenmiştir. Büyük hayvan sürülerine sahip olan Türklerin çoban ve çobanlık etrafında oluşturdukları derin çoban kültü araştırılmıştır Anahtar Kelimeler: Çobanlık, halk kültürü, âdet ve inanmalar, törenler, halk edebiyatı metinleri.

The horse herders who take care of the horse herds and shepherds had a wide place in the life of Turks who the first nation domesticated horse. Animal husbandry had been a condition of existence and the lifestyle of the Turkish nation, and consequently, traditions and beliefs about shepherd's arosed. In this study, sheepherding and rituals attached to it that widely covered in our cultural history have been examined. In this study, traditional methods in the execution of herding, tools and applications for herding were investigated. The relationship between shepherding and prophet hood has been tried to put forward. In the nomadic and post-nomadic life, the messages that contained in herding in terms of folk literature have been given, and the value of shepherd and herding has examined in the legends, tales, myths, folk tales, songs, poems, adages that belong to folk literature and have treasure worth for Turkish culture. Furthermore, in this study was given some examples about which shepherd not only has fed sheep or horse but also been central figure of the astral myths in the Turkish culture. It was observed that some properties of pre-Islamic shamans and baksıs have existed some shepherds today. The deep shepherd cult of Turks that was generated around shepherd and sheepherding was investigated. Key Words: Shepherding, folk culture, traditions and beliefs, ceremonies, folk literature texts.