TÜRKİYE YÜZYILI MAARİF MODELİ OKUL ÖNCESİ EĞİTİM PROGRAMININ EİSNER'IN EĞİTSEL ELEŞTİRİ MODELİNE GÖRE DEĞERLENDİRİLMESİ

Abstract

Bu araştırmanın temel amacı, Türk Eğitim Sistemi'nde köklü bir paradigma değişikliğini temsil eden Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında yeniden yapılandırılan Okul Öncesi Eğitim Programı'nı, Elliot W. Eisner'ın Eğitsel Eleştiri Modeline göre değerlendirilmesidir. Pozitivist temelli geleneksel değerlendirme modellerinden farklı bir rota izleyen bu araştırma, programı yalnızca kâğıt üzerindeki teorik ve felsefi bir metin olarak görmenin ötesine geçer. Çalışmanın asıl gayesi; tasarlanan programdan ziyade sınıfta hayat bulan programı merkeze almaktır. Bu doğrultuda, öğrenme ikliminin estetik dokusu, paydaşların öznel deneyimleri ve örtük programın pedagojik etkileri derinlemesine irdelenmiştir. Nitel araştırma paradigması içinde desenlenen çalışma, programın yeni uygulanmaya başlandığı bir dönemde sahadaki dinamikleri anlamak amacıyla keşfedici durum çalışması stratejisiyle yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubu, Bingöl ilinin Kiğı ilçedeki okul öncesi öğretmenleri, öğrenci velileri, alan uzmanlarından ve gözlemlenen 5 yaş öğrencilerden oluşmaktadır. Araştırmanın çalışma grubu, amaçlı örnekleme yöntemlerinden biri olan ölçüt örnekleme ve maksimum çeşitlilik örneklemesi stratejileri bir arada kullanılarak belirlenmiştir. Araştırma verileri araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış öğretmen, veli ve uzman görüşme formları; yarı yapılandırılmış sınıf gözlemi, doküman incelemesi ve araştırmacı günlüğü kullanılarak toplanmıştır. Nitel araştırma yöntemiyle kurgulanan çalışmada; çok boyutlu veriler açık kodlama, içerik ve tematik analiz teknikleriyle çözümlenerek, hedeflenen bütüncül yapı ortaya konulmuştur. Elde edilen bu veriler, Eisner'ın analitik çerçevesini oluşturan betimleme, yorumlama, değerlendirme ve temalaştırma aşamaları doğrultusunda analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, TYMM Okul Öncesi Eğitim Programının bütüncül gelişim, beceri temelli öğrenme ve erdem-değer-eylem odaklı felsefi yapısının, teorik düzeyde güçlü ve vizyoner bir zemin sunduğunu; öğretmenler ve uzmanlar tarafından bu felsefi dönüşümün benimsendiğini ortaya koymaktadır. Uygulama sürecinde, programın hedeflenen yapısı ile pratikteki işleyişi arasında belirgin bir kopukluk olduğu görülmüştür. Özellikle kırsal bölgelerdeki fiziksel ve materyal yetersizlikler, programın uygulanabilirliği önünde yapısal bir engel oluşturarak teorik plan ile sahadaki gerçeklik arasında ciddi bir tezat yaratmaktadır. Öğretmenler, programın esnek ve eklektik yapısını mesleki özerklik açısından bir avantaj olarak değerlendirmekle birlikte; uygulama süreçlerinde somut rehberliğe, pratik etkinlik örneklerine ve materyal desteğine duyulan ihtiyacın devam ettiğini, mevcut kılavuzların ideal sınıf varsayımıyla hazırlandığını vurgulamışlardır. Eğitsel eleştiri sürecinde, öğrenme ortamlarının estetik niteliği ve olumlu sınıf ikliminin, çocukların katılımını artıran en güçlü değişkenler olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, değerler eğitimi gibi niteliksel hedeflerin sınıf içi etkileşimlerde karşılık bulduğu, fakat örtük program unsurlarının tüm sınıflarda tutarlı bir sistematiğe oturmadığı gözlemlenmiştir. Aile ve toplum katılımının ise henüz istenilen düzeyde oluşmadığı ve veli beklentileri ile program felsefesi arasında algısal farklılıklar olduğu saptanmıştır. Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinin sahadaki başarısının ve sürdürülebilirliğinin; sadece müfredat metinlerinin gücüne değil, öğretmen yeterliliklerinin uygulamalı eğitimlerle güçlendirilmesine, okulların materyal altyapısının zenginleştirilmesine ve aile ve toplum katılımının kurumsal bir politika haline getirilmesine bağlı olduğu ortaya konulmuştur. Çalışma sonucunda, Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinin sahadaki başarısını ve sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla çok boyutlu öneriler geliştirilmiştir.

The primary objective of this study is to evaluate the Preschool Education Program, which has been restructured under the Turkey Century Education Model representing a fundamental paradigm shift in the Turkish Education System, according to Elliot W. Eisner's Educational Criticism Model. Deviating from traditional positivist-based evaluation models, this research goes beyond viewing the program as merely a theoretical and philosophical text on paper. The main objective of the study is to focus on the program as it is lived in the classroom rather than the designed program. In this regard, the aesthetic texture of the learning climate, the subjective experiences of stakeholders, and the pedagogical effects of the hidden curriculum have been examined in depth. Designed within the qualitative research paradigm, the study was conducted using an exploratory case study strategy to understand the dynamics in the field during the initial implementation phase of the program. The research group consisted of preschool teachers, parents, field experts, and observed 5-year-old students in the Kiğı district of Bingöl province. The study group was determined by using a combination of criterion sampling and maximum diversity sampling strategies, which are among the purposive sampling methods. Research data were collected using semi-structured teacher, parent, and expert interview forms developed by the researcher; semi-structured classroom observation, document review, and researcher's diary. In this study, designed using qualitative research methods, multidimensional data were analyzed using open coding, content, and thematic analysis techniques to reveal the targeted holistic structure. These data were analyzed according to the stages of description, interpretation, evaluation, and thematization that constitute Eisner's analytical framework. The research findings reveal that the TYMM Preschool Education Program's holistic development, skill-based learning, and virtue-value-action-oriented philosophical structure provides a strong and visionary foundation at the theoretical level and that teachers and experts have embraced this philosophical transformation. During the implementation process, a clear disconnect was observed between the program's intended structure and its practical operation. In particular, physical and material inadequacies in rural areas create a structural barrier to the program's applicability, creating a serious contradiction between the theoretical plan and the reality on the ground. While teachers considered the flexible and eclectic structure of the program an advantage in terms of professional autonomy, they emphasized the continuing need for concrete guidance, practical activity examples, and material support in the implementation process, noting that the existing guides were prepared based on an ideal classroom assumption. In the educational critique process, it was determined that the aesthetic quality of learning environments and a positive classroom climate are the most powerful variables that increase children's participation. Furthermore, it was observed that qualitative goals such as values education are reflected in classroom interactions, but that the elements of the hidden curriculum do not form a consistent system across all classes. It was also found that family and community participation has not yet reached the desired level and that there are perceptual differences between parental expectations and the program's philosophy. It was revealed that the success and sustainability of the Turkey Century Education Model in the field depend not only on the strength of the curriculum texts but also on strengthening teacher competencies through practical training, enriching the material infrastructure of schools, and institutionalizing family and community participation. As a result of the study, multidimensional recommendations were developed to ensure the success and sustainability of the Turkey Century Education Model in the field.