DİYARBAKIR OVASI'NIN YER ALTI SULARININ İNCELENMESİ VE COĞRAFİK BİLGİ SİSTEMİ (CBS) İLE MODELLENMESİ

Abstract

Dünyada artan nüfusa karsılılık, su kirliligi ve iklim degisikligi nedeniyle içilebilir ve kullanılabilir su azalmaktadır. Bu nedenle yüzeysel su kaynaklarının tespiti kadar, yer altı su potansiyelinin, statik su seviyelerinin düzenli olarak ölçülüp tespit edilmesi, tespit edilen bu suyun kalitesi ve kullanılabilirligi de takip edilmesi gereken önemli islerdendir. lk bölümlerde yeraltı suyunun olusumu, yeraltı su tablasının ve zeminlerin dane çapına göre hareket kabiliyetleri, Cografik Bilgi Sistemleri (CBS )'nin tanımı, avantajları ve metodolojisi verilmistir. Daha sonra inceleme alanı olan Diyarbakır Ovasının havza bazında genel jeolojik, meteorolojik verileri, dogal kaynakları ve dogal su kaynakları ile ilgili genel bilgiler verilmistir. Besinci bölümde Materyal ve Metot olan çalısmanın hangi asamalardan geçtigi, nasıl bir yöntemle hedefe ulasılacagı bilgisi verilmektedir. Altıncı bölümde haritaların olusumuna temel olusturan su kuyusu sondaj verileri ısıgında Tematik haritalar olusturulmus, yedinci bölümde ise bu yer altı su kaynaklarının DS ve Köy Hizmetleri laboratuarınca tespit edilmis analiz sonuçları ile yeraltı su seviye kalitelerinin ABD tuzluluk Diyagramına göre sulama sınıfı, Wilcox'a göre de su kullanılabilme sınıflandırmaları belirlenmistir. Diyarbakır havzasının yeraltı su statik su seviye haritası, dinamik su seviye haritası, pompa verimlilik haritaları Cografik Bilgi Sistemleri (CBS ) yardımı ile çıkarılmıs, bölgenin yeraltı su veritabanı olusturulmustur. leriki zamanlarda bu haritaların güncellemesi ile su seviyeleri degisimlerinin kontrol edilebilir olması amacıyla yeraltısu veri tabanı olusturulmustur. Çalısmada ayrıca özellikle Beykan Petrol Üretim Sahasından kaynaklanan Mardin formasyonunda su kirliliginin 2030 yılında Diyarbakır Sehir merkezi yeraltısu kaynaklarının su kalitesini tehdit edecegi tehlikesine de dikkat çekilmistir. Anahtar Kelimeler: Diyarbakır Havzası,Yer altı suyu, Statik Su Seviye, Dinamik Su Seviye, pompa verim,Cografik Bilgi Sistemleri (CBS ), Su kalitesi,Though increasing of the population, potential of the potable/usable water supply in the world is decreasing due to water pollution and climatic changes. For that reason, determination of superficial water sources as well as systematically measurement of groundwater sources to determine the available static water level then to pursue its pollution ratio and utility, are very important activities to be followed up. In the first chapters, formation of the groundwater sources, motion ability of the plates which carry underground water as well as motion ability of the basement per diameter of soil particles, definition of Geographical Information Systems (GIS ), its advantages and methodology are presented as a preliminary knowledge. Then data about general geological and meteorological characteristics of Diyarbakir basin and also its natural resources ? including water resources ? are submitted to provide a general information. In the Material and Method Section within the Fifth Chapter, milestones of this study and the knowledge about how one can get the aim are introduced. In the Sixth Chapter, data for submersible pumps which are taken as a reference to design the relevant maps are used to compose thematic maps. Analysis data of the abovementioned water resources which were obtained in laboratories of DSI and Koy Hizmetleri, irrigation grade of groundwater level quality per USA salinity diagram and classification for water utility as per Wilcox are revealed in Chapter Seven. Consequently, map of static water level of groundwater in Diyarbakir basin, map of dynamic water level, maps for efficiency of submersible pumps are prepared using Geographical Information Systems ( GIS ). So, updating these maps, it will be possible hereafter to check variations of water levels. Especially, it is pointed out that water pollution of Mardin formation originated from Beykan oil production plant will be a serious threat for groundwater resources of Diyarbakir Centrum. KEYWORDS : Diyarbakir basin, groundwater, static water level, dynamic water level, efficiency of pumps, Geographical Information Systems, water quality.