Sağlık çalışanlarında teknoloji kullanımı ve kalite yönetimi: Bir ölçek geliştirme çalışması

Abstract

Gelişmiş ve gelişmekte olan dünya ülkelerinde etkili sağlık hizmeti sunumu oldukça önem arz eder. Bilgili, donanımlı, zorluklar mücadele edip kalıcı çözüm önerilerinin oluşturularak hayata geçirilmesi iyi yetiştirilmiş, bilgi birikimi ile donanımına sahip sağlık çalışanları ile elde edilir. Bu nedenle günümüz teknoloji kullanımının önemi ortaya çıkmaktadır. Günümüzde kullanılan teknoloji ve teknoloji ürünlerinin hayatımıza girmesiyle birlikte gelişmişlik düzeyimizin artmasına, daha kalıcı sağlık hizmetlerinin sunulmasına katkı sağladığı gibi, hasta memnuniyetini de arttırmaktadır. Bir başka önemli konu ise bilgi sistemlerinin etkin ve enformansyon sistemleri ile paralel kullanımıdır. Çünkü daha etkili ve kaliteli hizmet sunumunun sağlanarak, ulusal ve uluslararası paylaşımı hem hastaya hem de ilgili sağlık kurumuna katkı sağlar. Günümüz sağlık kurumlarında örgütsel yapı, kişiler arası ilişkiler, sağlık hizmetlerinin sunumu, hızlı ve etkili tedavi edici unsurlar, teknolojik ürünlerle örtüşen pratik kullanım düzeyi gelişmiş dünya ülkeleri arasına girmemizdeki en önemli etken olarak da gösterilmektedir. Gelişmiş dünya ülkelerinde bilgi teknolojileri ile ileri düzeyde geliştirilmiş teknolojik ürünlerin kullanımın tıp ve sağlık alanında yaygın kullanıldığı, birçok hastalık tetkik ve tedavisinde önemli bir yere sahip olduğu bilinen bir gerçektir. Sağlık sistemlerinde hızlı ve doğru karar destek sistemlerinin hayatımıza geçirilmesi, doğru ve insan odaklı teşhislerin gerçekleştirilerek tedavi edici unsurların daha etkili olarak hasta ile hasta yakınlarına sunulması ancak bu teknolojik ürünlerin kullanımı ile sağlanmaktadır. Özellikle laboratuvar, radyoloji, cerrahi, fizik tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerinde tıbbı teknoloji ile mühendislik disiplininin birbiriyle paralel hareket edip iç içe olduğu görülmektedir. Özellikle bilgisayar sistemleri ve yazılımlarının tıbbı teknoloji ürünlerine önemli ölçüde katkı sağladığı da bilinmektedir. Yine günümüzde psikoloji ve sosyoloji alanında kullanılan teknolojik ürünler ile nöroloji alanıyla psikiyatri alanındaki kullanılan bazı beyin fonksiyonlarına yönelik teşhis ve tedavisinde kullanılan mühendislik harikası ürünlerin insan hayatına girmesi oldukça hızlı fayda sağladığını göstermektedir. Amaç: Biz bu araştırmamızda bir ölçek geliştirmesi gerçekleştirdik. Araştırmamız sağlık çalışanlarının teknolojik ürünleri kullanma düzeyleri ve bu ürünlerden sağlanan fayda ile bunlara yönelik etkili ve kaliteli kullanım düzeylerinin insan hayatı ile sağlık kurumlarına sağladığı faydanın belirlenmesine çalıştık. Özellikle üniversite ve eğitim araştırma hastanelerinde yoğun olarak kullanılan tıbbı cihazların etkin, doğru, kaliteli ve fayda unsurlarının en yükseğe nasıl çıkarıldığının saptanması yönünde bir uygulama gerçekleştirdik. Yöntem: Araştırmada 5’li lirekt ölçekten oluşan bir anket kullandık. Kullanmış olduğumuz anket, daha önceden kullanılmamış olması nedeniyle uzman görüşleri alınarak sağlık çalışanlarına yönelik iki bölümden oluşan bir ölçme aletidir. Asıl araştırmaya geçmeden önce bir ön test uygulaması yaptık. Bu uygulaya İstanbul, İzmir, Sivas ve Ankara illerinden toplam 60 sağlık çalışanını dahil ettik. Bu katılımcılardan elde ettiğimiz verileri SPSS istatistik 18 programı ile analiz ettik. Analiz sonrasında Cronbach’s Alpha kat sayısı olarak 0,678 değerini elde ettik. Bu değer beklediğimiz bir değerin altında olması nedeniyle, katsayı değerini düşüren 7 ölçekli soruyu anket dışında bırakarak yeniden analiz gerçekleştirdik. Yaptığımız bu analiz sonrasında yeni elde ettiğimiz güvenirlilik kat sayısı 0,771 değeridir. Bu değer araştırmada kullandığımız ölçme aleti anketin güvenilir olduğunu göstermektedir. Araştırmada kullanılan anket için Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dekanlığından kurum izni alınmıştır. Analiz: Analiz kapsamında, betimleyici istatistikler, güvenilirlik analizi, Faktör Analizi, Kolmogorov Smirnov, Man Whitney U, Kruskal Wallis ve Jonckheere-Terpstra Testa, Korelasyon, Anova ve Regresyon analizlerinden yararlanılmıştır. Araştırmadan elde edilen verilerin analizinde PASW 18.0 paket programı kullanılmıştır. Asıl araştırmamıza toplam 421 sağlık çalışanı birey katılım gerçekleştirmiştir. Araştırma yaklaşık olarak 4 ay sürmüştür. Bu süre içerisinde tüm katılımcılara anket formaları elden, internet mail yoluyla, posta ve yüz yüze görüşmek şeklinde dağıtılmıştır. Hiçbir katılımcıdan araştırma sürecinde resmi kendini tanıtacak bilgi talep edilmemiştir. Tüm katılımcılar basit rassal yöntem ile rast gele seçilmiştir. Bu araştırmada sağlık teknisyenleri, radyolog, hemşire, sağlık personeli, cerrahlar, laborant ve mikrobiyoloji uzmanlarının katkıları oldukça fazladır. Asıl araştırma sonrasında Cronbach’s Alpha kat sayısı olarak 0,906 değeri elde edilmiştir. Bu değer sonrasında araştırmada kullanılan anketin ve ölçme aletinin geçerlilik ile güvenirliliği sağlanmıştır. Değişkenler arasında ilişki ve farklarda 0.05 önem düzeyi dikkate alınmıştır. Ankette kullanılan ölçekli sorular faktörlere ve alt boyutlara ayrılarak daha ileri düzeye taşınmıştır. Bulgular ve Sonuç: Araştırma sonrası yapılan analiz ve elde edilen bulgulara göre; tüm katılımcıların %91’i teknolojik ürünlerin sağlık kurumları ile alanında kullanılmasının önemine vurgu yapmıştır. Yeni nesil teknoloji ürünlerinin kullanılması konusunda kurumsal ve bireysel eğitimin önemi ortaya çıkmıştır. Özellikle cerrahi ve laboratuvar alanında kullanılan mühendislik ürünleri tıp cihazlarının etkin ve kaliteli kullanılması yönünde bazı kurumların yetersiz bilgi ile kalite yönetimi konusunda geri kaldığı saptanmıştır. Bazı sağlık çalışanlarının sağlık eğitimi süresinde ileri teknolojik yapıya sahip cihazların kullanımı konusunda pratik eğitim bilgisi almadığı, ancak çalışma hayatı içerisine girdiğinde bu cihazlar ile tanıştığını ifa etmiştir. Bu durum hem kullanılan cihazların etkinliğini, hem de tedavi amacıyla bu cihazlardan faydalanan hastalar üzerinde bir verimlilik azalmasına neden olmaktadır. Ayrıca sağlık kurumlarında kullanılan mühendislik harikası tıp cihazlarının etkin ve kaliteli kullanılmaması nedeniyle sağlık işletmelerinin maliyetlerinin de yükseldiği saptanan farklı bir boyuttur.