FARKINDALIK EKSENİNDE BİR KÜLTÜR AKTARICI: NASRETTİN HOCA

Abstract

Bir anlatıyı, bir fıkrayı, bir türküyü belirli bir kültür topluluğuna ait kılan o topluluğun dili, o dile ait deyimleri, atasözleri, hazır kalıpları ba?ta olmak üzere topluluğun o ürüne kattığı ulusal veya bölgesel/mahalli unsurlardır. Bu unsurlar o topluluğun aynı zamanda üslubudur. Bu üslup ise yörenin/bölgenin öz-malı olarak kültürel kodları sayılabilecek gelenekler, görenekler, inanı?lar, yöreye ait ki?i adları, yer adları, hayatın geçi? a?amaları ve bu a?amalar etrafında olu?an inanmalar olarak sayılabilir. Çok yönlü bir ki?ilik olarak fıkralarda gördüğümüz Hoca?nın, ona bağlı olarak anlatılan anlatılarda ya?adığı toplumun değer yargılarını, hayatı anlama ve anlamlandırma çabalarını buna bağlı olarak ya?am biçimini ve değer yargılarını görmemiz mümkündür. Onun anlatılarında bayram gününe özel yemekler pi?irilmesi, düğün gelenekleri, türbe ziyaretleri, türbe toprağının ?ifa niyetine kullanılması, misafirperverlik ve daha pek çok kültürel unsur farkındalık olarak gelecek ku?aklara aktarılan kültürel kodlar olarak kar?ımıza çıkmaktadır. Türk Milleti değer verdiği insanların ölümünden sonra da hatırasını çe?itli yollarla ya?atmı?tır. Ölümünden sonra Hoca hep saygı görmü? yer yer evliya mertebesine çıkarılmı?, onunla ilgili pek çok inanı?lar ortaya çıkmı?tır. Fıkraları bir yana ölümünden sonraki inanı?lar bile ba?lı ba?ına folklorik malzeme ihtiva etmektedir. “ Yağmur yağmadığı zaman Ak?ehirlilerin Hocanın türbesine gidip yağmur duası etmeleri; Hocanın mezarından alınan toprağın göz ağrısı ve sıtmaya iyi geldiğine inanılması; düğünü olacak gençlerin davetiye dağıtma i?ini Hocanın mezarını ziyaret edip düğüne davet etmeleriyle ba?latmaları; yeni doğan çocukların göbek bağının Hocanın türbesine gömülmesi ( Hoca kadar zeki, ho?görülü olsun diye) ve daha pek çok inanı? günümüzde hala uygulanan/inanılan uygulamalar olarak görülmektedir. Bu yazıda folklor ilminin yöntemlerinden yararlanılarak büyük bir ?ahsiyet olan zaman üstü statüdeki Hoca?nın fıkralarındaki folklorik unsurlar tespit edilerek bu unsurları deği?en/deği?meyen yönleri sebepleriyle birlikte irdelenmeye çalı?ılacaktır.