DİJİTAL REKLAMLARDA YAPAY ZEKÂ STRATEJİLERİNİN KULLANILMASINA YÖNELİK TÜKETİCİ PERSPEKTİFİNDEN BİR ARAŞTIRMA

Abstract

Dijital reklamcılık, teknolojik gelişmelerin hız kazanmasıyla birlikte önemli bir dönüşüm geçirmiş ve reklamların tüketicilere ulaşma biçimleri köklü şekilde değişmiştir. Yapay zekâ teknolojilerinin gelişimi, dijital reklam stratejilerini veri odaklı, dinamik ve uyarlanabilir bir yapıya dönüştürerek pazarlama iletişimini yeniden şekillendirmiştir. Bu dönüşümle birlikte tüketici davranışları da yeniden yapılanmış dijital platformlar ürün ve hizmetlere erişimin, bilgi edinmenin ve marka tüketici etkileşiminin temel mecraları hâline gelmiştir. Tüketiciler dijital ortamda daha görünür, daha izlenebilir ve daha etkileşim odaklı bir konuma yerleşmiştir. Bu çalışma, yapay zekâ destekli dijital reklam stratejilerinin tüketiciler tarafından nasıl algılandığını fenomenolojik bir yaklaşımla incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada dijital medya kullanımında aktif olan 28 katılımcıyla yarı yapılandırılmış yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Veriler, nitel veri analiz yazılımlarından biri olan MAXQDA veri analizi programı kullanılarak sistematik biçimde kodlanmış ve tematik olarak çözümlenmiştir. Kod matris analizi ile cinsiyet temelli farklılıklar incelenmiş kod bulutu, kelime bulutu ve kod haritası gibi görsel analiz araçları kullanılarak anlam örüntüleri desteklenmiştir. Bulgular, tüketicilerin yapay zekâya ilişkin algılarının fayda risk dengesi çerçevesinde oluştuğunu ortaya koymaktadır. Katılımcılar, yapay zekâ araçlarının hız, kolaylık, bilgiye erişim, ürün keşfi sağlamadaki avantajlarını kabul etmekle birlikte; doğruluk, güvenilirlik, gözetlenme hissi, algoritmik yönlendirme ve veri mahremiyeti konularında belirgin kaygılar dile getirmiştir. Kişiselleştirilmiş reklamlar ve hedefleme süreçleri hem işlevsel hem de müdahaleci olarak değerlendirilmiş; sosyal medya analizleri ve chatbot temelli otomatik iletişim ise çoğunlukla mesafeli bir tutumla karşılanmıştır. Elde edilen bulgular, yapay zekâ destekli dijital reklamcılığın tüketici gözünde hem fırsatlar hem de riskler barındıran çok katmanlı bir olgu olduğunu göstermektedir.

Digital advertising has undergone a significant transformation alongside the acceleration of technological developments, fundamentally altering the ways in which advertisements reach consumers. The development of artificial intelligence technologies has reshaped marketing communications by transforming digital advertising strategies into a data driven, dynamic and adaptable structure. Along with this transformation, consumer behaviour has also been restructured; digital platforms have become the primary channels for accessing products and services, obtaining information and brand-consumer interaction. Consumers have become more visible, more trackable, and more interaction-focused in the digital environment. This study aims to examine how AI-supported digital advertising strategies are perceived by consumers using a phenomenological approach. In the research, semi-structured face-to-face interviews were conducted with 28 participants who are active users of digital media. The data were systematically coded and thematically analysed using MAXQDA, a qualitative data analysis software. Gender-based differences were examined through code matrix analysis; meaning patterns were supported using visual analysis tools such as code clouds, word clouds, and code maps. The findings reveal that consumers' perceptions of artificial intelligence are formed within the framework of a benefit risk balance. While acknowledging the advantages of AI tools in terms of speed, convenience, access to information, and product discovery, participants expressed significant concerns regarding accuracy, reliability, the feeling of being watched, algorithmic steering, and data privacy. Personalised advertising and targeting processes were evaluated as both functional and intrusive; social media analytics and chatbot based automated communication were mostly met with a distant attitude. The findings show that artificial intelligence supported digital advertising is a multi-layered phenomenon that presents both opportunities and risks in the eyes of consumers.