"DİVANU LUGATİ'T-TÜRK"TE KADIN İLE İLGİLİ KAVRAMLAR

Abstract

Kadın, hemen her dönemde üzerinde olumlu ve olumsuz düşüncelerin ileri sü--rüldüğü bir konu olarak da görülmüştür. Bazı dönemlerde kadının erkeklerin alt cinsi,bazı dönemlerde ikinci sınıf insan, bazı dönemlerde utanılacak bir varlık ve çok az ola--rak da erkek ile eşit bir varlık olarak değerlendirilmiştir. Türk tarihinde ise kadın genelolarak erkek ile eşit konumda bulunmuş ve bunun için de karı kocadan her biri diğeriiçin \"eş\" olarak kabul edilmiştir. Bu çalışmada, henüz yeni Müslüman olmuş olanTürk milletinin ilk ve en geniş kapsamlı sözlüğü konumundaki Kaşgarlı Mahmud'unDivana Lügâti 't-Türk adlı eserinde kadın ile ilgili kavramlar ele alınacaktır. Adı geçeneserde kadın ile ilgili hemen her alanda bir ya da birkaç kelimenin bulunması, TürkMilleti'nin kadına verdiği önemli göstermesi bakımından önemlidir.Divan'da kadın ile ilgili kelimelerden bir kısmı şöyledir: Kadın anlamında\"üragüt\", hatun anlamında \"katım\", anne anlamında \"ana/hana\", sütanne anlamında\"awurta\", teyze anlamında \"kükü/küküy\", soylu kadın anlamında \"kançay\", hanedansoyundan gelen kadın anlamında \"oqlagü katan\", şehzade kızları anlamında \"tarım\",üvey kız anlamında \"baldır kız\", cariye anlamında \"as, ay, awınçü, kaçaç, kız, kümüş,kün, tal boa'lag, yinçü /cinçü, yı'nçge kız\", yaşlı kadın anlamında \"kürtga\", süslenmişkadın anlamında \"yaldrık\", mihir anlamında \"başın, kalın\", dul kadın anlamında \"tültügsak\", yaşmak anlamında \"bürüncük, saragaç\", küpe anlamında \"tolgag\", temiz--pürüzsüz anlamında \"özök\", fahişe anlamında \"ekek\", lezbiyen anlamında \"sürtük\",kadının en küçük kız kardeşi anlamında \"baldız\", erkeğin küçük kız kardeşi anlamında\"sinil\", kadının küçük erkek kardeşi anlamında \"yıırç\", gelin anlamında \"kelin, egetlig\",kadının eniştesi anlamında \"namıja\", ağabeyin hanımı anlamında \"yenge\", kadı--nın anne, baba ve kardeşi gibi yakınları anlamında \"tünür\", işve ve cilve anlamında\"kılınç\", evlenmek anlamında \"beglenmek\" gibi kelimeler Divânu Lugâti't--Türk'te yeralan sözcüklerden bazılarıdır.