TÜKETİCİ GÜVEN ENDEKSİNİN TÜKETİM HARCAMALARI ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: DAVRANIŞSAL İKTİSAT BAĞLAMINDA BİR ZAMAN SERİSİ ANALİZİ

Abstract

Davranışsal iktisat yaklaşımı ile tüketici davranışları incelendiğinde karar alma süreçlerinde psikolojik önyargıların varlığı bu alanda yapılan araştırmalar sonucunda görülmektedir. Geleneksel iktisada dayalı yaklaşımlar ve modellerin savunduğu rasyonalitenin aksine, karar alıcılar bilişsel önyargıları ile hareket ederek irrasyonel davranış sergileyebilmektedirler. Bu yaklaşım ile Neo-klasik İktisadın varsayımları tamamıyla reddedilmemekle birlikte bilişsel önyargıların dikkate alınması gerektiğini vurgulamaktadır. Bu bağlamda çalışmada ilk olarak davranışsal iktisat kavramı, davranışsal iktisadın tarihsel gelişim süreci ve davranışsal iktisat yaklaşımıyla bilişsel önyargılara yer verilmiştir. İkinci bölümde tüketim teorileri öncelikle ele alınarak daha sonra tüketici güveni ve tüketim harcamaları ilişkisine değinilmiştir. Son olarak araştırmanın metodoloji kısmında bir zaman serisi analizi yapılarak değişkenler arasındaki eş bütünleşme ilişkisi ortaya konulmuştur. Veri seti olarak 2004Q1-2021Q3 dönemini kapsayan üçer aylık Zincirlenmiş hacim yöntemiyle hesaplanan GSYH ve yerleşik hanehalklarının tüketimi, tüketici güven endeksi, tüketici fiyat endeksi verileri kullanılmıştır. Tüketim harcamalarının bağımlı değişken olduğu gelir, tüketici güven endeksi ve tüketici fiyat endeksi bağımsız değişkenler olarak modele eklenmiştir. Kısa ve uzun dönemli ilişki ARDL sınır testi yaklaşımı kullanılarak incelenmiştir. Sonuç bölümünde davranışsal iktisat yaklaşımı perspektifinden tüketicinin güveninin tüketim harcamalarına olan etkisi analizden elde edilen bulgular ışığında değerlendirilmiştir. Ayrıca çalışmanın amacı doğrultusunda güven olgusuna yönelik tüketicilerin harcamalarındaki yerine vurgu yapılmıştır.

When consumer behaviors are examined with the behavioral economics approach, the existence of psychological biases in decision-making processes is seen as a result of researches in this field. Contrary to the rationality advocated by traditional economics-based approaches and models, decision makers can exhibit irrational behavior by acting with their cognitive biases. With this approach, although the assumptions of Neo-classical Economics are not completely rejected, it emphasizes that cognitive biases should be taken into account. In this context, firstly, the concept of behavioral economics, the historical development process of behavioral economics and cognitive biases with the behavioral economics approach are included in the study. In the second part, consumption theories are handled first and then the relationship between consumer confidence and consumption expenditures is mentioned. Finally, in the methodology part of the research, a time series analysis was made and the cointegration relationship between the variables was revealed. As the data set, the GDP calculated by the quarterly chained volume method covering the period 2004Q1-2021Q3, and the consumption of resident households, consumer confidence index, consumer price index data were used. Income, consumer confidence index and consumer price index, where consumption expenditures are dependent variables, are added to the model as independent variables. The short- and long-run relationship was examined using the ARDL bounds test approach. In the conclusion part, the effect of consumer confidence on consumption expenditures from the perspective of behavioral economics approach is evaluated in the light of the findings obtained from the analysis. In addition, in line with the purpose of the study, the place of trust in consumers' expenditures has been emphasized.