ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNDE SAĞLIKLI YAŞAM FARKINDALIĞI İLE AKILLI TELEFON BAĞIMLILIĞI VE EGZERSİZ DAVRANIŞ DEĞİŞİMİNİN İNCELENMESİ

Abstract

Günümüzde hızla değişen yaşam tarzları, teknoloji bağımlılığı ve sağlıksız alışkanlıkların üniversite öğrencilerinin sağlık düzeylerini olumsuz yönde etkilemesi, halk sağlığı açısından önemli bir sorun haline gelmiştir. Özellikle üniversite öğrencilerinin, sağlıklı yaşam alışkanlıklarını sürdürmeleri zorlaşmakta ve akıllı telefon gibi dijital cihazlara olan bağımlılığı artmaktadır. Bu bağlamda, sağlıklı yaşam farkındalığı genç bireylerin fiziksel, zihinsel ve sosyal sağlığını koruma ve geliştirme yolunda kritik bir unsur olarak ön plana çıkmaktadır. Bu tez çalışması, Bingöl Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu öğrencilerinde sağlıklı yaşam farkındalığı, akıllı telefon bağımlılığı ve egzersiz davranış değişimi arasındaki etkileşimleri inceleyerek, gençlerin yaşam kalitesini arttırmayı ve sağlık sorunlarının çözümüne katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Tanımlayıcı ve kesitsel tipteki bu araştırma Bingöl Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu'nda öğrenim görmekte olan, 2023-2024 eğitim öğretim yılı bahar döneminde kayıtlı 1571 öğrenciye yapılmıştır. Araştırmada araştırmacılar tarafından hazırlanan demografik, sosyal ve sağlık bilgilerinin sorgulandığı 21soruluk anket formu, "Sağlıklı Yaşam Farkındalığı Ölçeği" (SYFÖ), "Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeği Kısa Form" (ATBÖ-KF) ve "Egzersiz Davranışı Değişim Basamakları Anketi (EDDBA)" yüz yüze anket tekniği ile uygulanmıştır. Gruplar arası kategorik değişkenlerin karşılaştırılmasında ki-kare analizi (Pearson Chi-kare) uygulanmıştır. Sürekli değişkenlerin normal dağılıma uygunluğu Kolmogorov-Smirnov testi ile değerlendirilmiştir. İkili grupların karşılaştırılmasında Mann Whitney U-testi, ikiden fazla değişkenlerin karşılaştırılmasında ise Kruskal Wallis testi yapılmıştır. Sürekli değişkenlerin birbiriyle ilişkisinin incelenmesinde Spearman korelasyon testinden yararlanılmıştır İstatistiksel anlamlılık için p<0.05 kabul edilmiştir. Araştırmaya katılan öğrencilerin, %72.6'sı kadın ve yaş ortalamaları 20.6±1.57'dir. %26.7'si sigara, %3.2'si alkol kullanmaktadır. Katılımcıların %29.7'si akıllı telefonu 6 yıldan uzun süredir kullanmakta ve %77.3'ü ergonomiye dikkat etmemektedir. Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeği (ATBÖ) toplam puanı ile SYFÖ toplam puanı, SYFÖ alt boyutları ve Egzersiz Davranışı Değişim Basamakları (EDDB) arasında negatif yönde anlamlı korelasyon görülmüştür (p<0.001). EDDB ile SYFÖ toplam puanı ve SYFÖ alt boyutları arasında pozitif yönde korelasyon tespit edilmiştir (p<0.001). Sonuç olarak, akıllı telefon kullanımının bağımlılık seviyesine ulaşan genç bireylerde fiziksel sorunlara yol açtığı ortaya konmuştur. Ayrıca akıllı telefon bağımlılığının boyun ve omuz ağrısı gibi fiziksel rahatsızlıklara da neden olduğu bulgularla desteklenmiştir. Genç bireylerde sağlıklı yaşam farkındalığının artırılması ve akıllı telefon bağımlılığının azaltılması, egzersiz davranış değişimi basamaklarının belirlenmesi ve bu alanlardaki farkındalık eğitimlerinin yapılmasının çözüm açısından uygun olacağı düşünülmüştür.In today's world, rapidly changing lifestyles, technology addiction, and unhealthy habits have become significant public health concerns due to their negative impact on university students' health status. Particularly among university students, maintaining healthy lifestyle behaviors has become increasingly difficult, while dependence on digital devices such as smartphones is on the rise. In this context, healthy living awareness emerges as a critical factor in protecting and enhancing the physical, mental, and social well-being of young individuals. This thesis aims to examine the interaction between healthy living awareness, smartphone addiction, and exercise behavior change among students at Bingöl University Vocational School of Health Services, with the goal of improving young people's quality of life and contributing to the resolution of health-related problems. This descriptive and cross-sectional study was conducted during the spring semester of the 2023–2024 academic year with 1571 students enrolled at Bingöl University Vocational School of Health Services. The data were collected through face-to-face surveys, including a 21-item questionnaire developed by the researchers to assess demographic, social, and health-related information, along with the Healthy Living Awareness Scale (HLAS), the Smartphone Addiction Scale–Short Version (SAS-SV), and the Exercise Stages of Change Questionnaire (ESOCQ). For analysis of categorical variables between groups, Pearson's Chi-square test was used. The normality of continuous variables was assessed with the Kolmogorov-Smirnov test. Mann-Whitney U test was employed for two-group comparisons, while Kruskal-Wallis test was used for comparisons involving more than two groups. Spearman correlation analysis was used to examine relationships between continuous variables. A p-value of <0.05 was considered statistically significant. Among the participating students, 72.6% were female, with a mean age of 20.6 ±1.57. Of the participants, 26.7% smoked and 3.2% consumed alcohol. Approximately 29.7% had been using smartphones for more than six years, and 77.3% reported not paying attention to ergonomics. A statistically significant negative correlation was found between the total score of the Smartphone Addiction Scale (SAS) and both the total and subscale scores of the Healthy Living Awareness Scale (p<0.001), as well as the Stages of Exercise Behaviour Change Steps (p<0.001). Conversely, a positive correlation was observed between the ESOCQ and the HLAS total and subscale scores (p<0.001). In conclusion, it was revealed that excessive smartphone use leading to addiction is associated with physical health problems among young individuals. The findings also supported the association between smartphone addiction and physical complaints such as neck and shoulder pain. Enhancing healthy lifestyle awareness, reducing smartphone addiction, identifying the stages of exercise behavior change, and implementing educational interventions in these areas are considered appropriate strategies for addressing the problem.