KOAH'LI OLGULARDA ATAK VE STABİL DÖNEMLERDEKİ KOGNİTİF (BİLİŞSEL) FONKSİYONLARIN P300 İLE DEĞERLENDİRİLMESİ

Abstract

Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH)'nda gözlenen hipoksemi serebralperfüzyonda azalmaya yol açarak kognitif fonksiyonlarda değişikliğe nedenolabilmektedir. Stabil dönem ve ataktaki olguların kognitif fonksiyonlarınıdeğerlendirmek, bu fonksiyonlar ile arteryel kan gazları (AKG) ve solunumfonksiyon testi (SFT) parametreleri arasındaki ilişkiyi ve atak sonrası buparametrelerdeki değişiklikleri araştırmak amaçlandı.Otuz atak, 30 stabil KOAH'lı ve 17 sağlıklı olgunun başvuru anında, ataklabaşvuran olguların stabil dönemlerinde AKG, SFT, P300 ölçümleri yapıldı .PaO2 ve O2 saturasyonunun (SaO2) gruplar arasında farklı olduğu (p<0.05),PaCO2'nin ise fark göstermediği (p>0.05) görüldü. FEV1, FEV1/FVC'nin kontrolgrubunda her iki KOAH'lı gruptan yüksek olduğu (p<0.001), atak ve stabil dönemKOAH'lı olgular karşılaştırıldığında ise bu parametrelerde anlamlı bir fark olmadığıgörüldü (p>0.05). Kontrol grubunda P300 latans değerinin her iki KOAH grubundandüşük olduğu (p<0.001), atak ve stabil dönem KOAH'lı olgular arasında ise farkolmadığı (p>0.05) tespit edildi. P300 amplitüd değerleri üç grup arasında farkgöstermedi (p>0.05).Ataktaki olguların PaO2, SaO2, FEV1, FEV1/FVC değerlerinin stabildönemlerinde arttığı (tümü için p>0.001), P300 latans değerinin azaldığı (p<0.05)görüldü. PaCO2 ve P300 amplitüd değerlerinde anlamlı bir fark saptanmadı (p>0.05).P300 latansı ile PaO2, SaO2, FEV1, FEV1/FVC değerleri arasında negatif, yaşile pozitif korelasyon izlendi (sırasıyla R=-0.557, R=-0.424, R=-0.441, R=-0.477,R=0.329, tümü için p<0.05). P300 amplitüdü ile PaO2 arasında pozitif korelasyontespit edildi (R=0.236, p<0.05).Sonuç olarak; kognitif etkilenme yönünden risk altında bulunan KOAH'lılarile karşılaşıldığında klinisyenin olası kognitif fonksiyon bozukluklarını akılda tutmasıgerektiğini ve kognitif performansın değerlendirilmesinde P300 testinin objektifmonitörizasyona olanak sağlayabileceğini, ayrıca gözlenen bu fonksiyonbozukluklarının atak tedavisi ile geri döndürülebileceğini düşünüyoruz.Anahtar kelimeler: KOAH, P300 testi, kognitif fonksiyon1TANIM:KOAH; tam reverzibilite göstermeyen hava akımı kısıtlamasıyla karakterizebir hastalıktır. Bu kısıtlanma genellikle ilerleyicidir ve akciğerlerin zararlı partikül vegazlara karşı geliştirdiği anormal inflamatuar cevapla ilişkilidir. Kronik inflamasyonhava yollarında ?remodelling? ve daralmaya yol açar. İnflamatuar süreç sonundagelişen akciğer parankim harabiyeti, küçük hava yolları ve alveollerde yıkıma yolaçarak akciğerin ?elastik recoil?ini azaltır. KOAH?daki kronik hava akımıkısıtlamasının sebebi, küçük hava yolu hastalığı (obstrüktif bronşiolit) ile parankimyıkımının (amfizem) bir karışımı olup hangisinin daha baskın olduğu kişiden kişiyedeğişmektedir (1).KOAH daha önce ?kronik bronşit ve amfizeme bağlı olarak gelişen havaakımı obstrüksiyonu? olarak tanımlanmıştır. Bu nedenle kronik bronşit ve amfizemtanımlarının da burada tekrarlanması uygun olacaktır. Kronik bronşit, diğer kroniköksürük nedenlerinin bulunmadığı bir hastada ard arda iki yıl boyunca her yıl en azüçer ay arayla devam eden, kronik, prodüktif öksürüğün varlığı şeklinde tanımlanır.Amfizem ise, terminal bronşiollerin distalindeki hava yollarının belirgin fibrozisolmaksızın anormal ve kalıcı genişlemesidir (2).3.2. EPİDEMİYOLOJİ:KOAH, dünyanın her yerinde görülmesine rağmen tütün ürünlerininkullanımının yoğun olduğu toplumlarda daha büyük sağlık sorunu oluşturmaktadır.(3). KOAH prevalansı konusunda ne yazık ki ülkemizde sağlıklı epidemiyolojikveriler yoktur. KOAH?ın prevalans, morbidite ve mortalitesi hakkında bilgilerimiz,gelişmiş ülkelerden elde edilen verilere dayanmaktadır. Amerika Birleşik Devletleri(ABD)?nde 1996 yılında 16 milyon KOAH hastası olduğu bildirilmiş, gerçek sayınınise 30-35 milyon olduğu tahmin edilmiştir. 1982-1997 yılları arasında KOAHhastalarında %41 artış olduğu bilinmektedir (4).KOAH daha ziyade orta ve ileri yaş hastalığıdır. Yaş ilerledikçe ölüm oranıartar. Erkeklerde daha fazla görülür. Bu durum erkeklerin kadınlara oranla KOAH?aneden olan faktörlere daha fazla maruz kalmalarıyla izah edilmektedir. Günümüzdesigara içme alışkanlığının kadınlarda da giderek artmasına paralel olarak morbidite vemortalitede cinsiyete bağlı bu farkın gelecekte ortadan kalkacağı düşünülebilir (5).3