KEBAN BARAJ GÖLÜ'NDEKİ KİRLETİCİ KAYNAKLARIN SU KALİTESİ VE CAPOETA TRUTTA (HECKEL, 1843)'NIN ÜREME BİYOLOJİSİ VE GELİŞİMİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

Abstract

Bu çalışmada, Elazığ il sınırları içinde faaliyet gösteren Etibank Ferro Krom A.Ş .(Örencik) ve Deri Fabrikası (Ağın)'nın Keban Baraj Gölü'ne deşarj ettikleri atık suların içerdikleri ağır metallerin su, sediment ve Capoeta trutta bireylerindeki miktarları ve ağır metal kirliliğinin bu balık türünün gelişimi ve üreme biyolojisi üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Ayrıca, baraj gölündeki ağır metal kirliliğinin farklı yaşam evrelerindeki sazanlar üzerindeki etkilerini belirlemek ve arazi çalışması sonucunda elde edilen bulguların doğruluğunu ortaya koyabilmek için laboratuarda aynalı sazanların kullanıldığı toksikolojik testler gerçekleştirilmiştir. Bu deneysel çalışma çerçevesinde ağır metallerin yumurtaların açılma oranı, larva, yavru ve bir yaşındaki balıkların hayatta kalma oranları üzerindeki etkileri ve morfolojik deformasyonlar araştırılmıştır. Ayrıca, alıcı su ortamlarına deşarj edilen atık sular için Zehirlilik Seyrelme Faktörü (ZSF)'de belirlenmiştir. Çalışma Kasım 2005-Ekim 2006 tarihleri arasında yürütülmüş ve örneklemeler aylık peryotlarla yapılmıştır.Su, sediment ve balıkların kas dokusunda ve gonadında en yüksek ağır metal miktarları Ağın bölgesinden elde edilen örneklerde bulunmuş ve bu bölgeyi Örencik izlemiştir. En düşük ağır metal miktarları ise referans bölgesi olarak seçilen Aydıncık'ta kaydedilmiştir. Ağın bölgesinden yakalanan dişi C. trutta bireylerinin 2. yaşında, Örencik ve Aydıncık bölgesinden elde edilen dişi bireylerin ise 3. yaşında eşeysel olgunluğa ulaştığı tespit edilmiştir. Buna karşılık erkek C. trutta bireylerinin bütün bölgelerde 2. yaşında eşeysel olgunluğa eriştikleri saptanmıştır. Hem dişi hem de erkek bireylerin gonadosomatik indeks (GSİ) değerlerinin mayısayında maksimuma eriştiği ve balıkların üreme zamanının mayıs-haziran ayları arası olduğu belirlenmiştir. Ortalama yumurta sayısı en yüksek Aydıncık, en düşük ise Ağın bölgesinden yakalanan balıklarda bulunmuştur. Etibank Ferro Krom İşletmesi ve özellikle Ağın Deri Fabrikası atık sularının, içerdikleri yüksek miktarlardaki ağır metaller nedeniyle Keban Baraj Gölü'nün su kalitesi, sediment ve balıkların gelişimi ve üremeleri üzerinde olumsuz bir etkiye sahip olduğu sonucuna varılmıştır.Anahtar Kelimeler: Capoeta trutta, ağır metal, su kalitesi, akuatik toksikoloji, Keban Baraj Gölü, Etibank Ferro Krom İşletmesi, Ağın Deri FabrikasıIn this study, the effects of heavy metal pollution caused by wastewaters discharged from Etibank Ferro Krom Factory (Örencik) and Leather Factory (Ağın) on water quality and sediment of Keban Dam Lake and on the development and reproduction of Capoeta trutta were investigated. Toxicological tests were performed in laboratory in order to yield the effect of heavy metals on different development stages of the fish. Cyprinus carpio specimens were used for toxicological tests by which the effects of heavy metals on hatching of eggs, larvae, fingerling and one year old fishes were aimed to be investigated. Morphological deformations occurred on such stages of the fish during tests were also observed. In addition Dilution Factor of Toxicity for the wastewater was determined. The present study was conducted from November 2005 to October 2006 and the samplings were done at monthly intervals.The highest amounts of heavy metals analyzed in this study were found in water, sediments and fish samples obtained from Ağın Region which was followed by Örencik Region of the dam lake. The heavy metal concentrations were the lowest in samples taken from Aydıncık that was chosen as reference region due to this. The maturation age for female C. trutta caught from Ağın region was determined as 2 while it was 3 for females from Örencik and Aydıncık regions. Maturation age was found to be 2 for male C. trutta for all regions. The Gonadosomatic Index Value (GSI) reached to the highest in May for both sexes and reproduction period for the fish was estimated between May and June. The highest and lowest average egg numbers were counted in females from Aydıncık and Ağın regions respectively.The wastewater of both Etibank Ferro Krom Factory and Ağın Leather Processing Factory with high amount of heavy metals have found to have negative effects on the quality of both water and sediment as well as on the growth and reproduction of C. trutta in Keban Dam Lake.Key Words: Capoeta trutta, heavy metals, water quality, aquatic toxicology, Keban Dam Lake, Etibank Ferro Krom Factory, Ağın Leather Processing Factory