TÜRKİYE'DE VERGİLERİN GELİR DAĞILIMI ADALETSİZLİĞİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

Abstract

Gelir dağılımında adaletsizlik ve gelir dağılımı tüm ülkelerde önemli bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır. Gelirin nasıl pay edileceği, kimler arasında pay edilmesi gerektiği, paylaşılan gelirin vergilerle olan adalet ilişkisi tezin konusunu oluşturmaktadır. Gelir dağılımında adaletsizlik, siyasal ve toplumsal sorunları ortaya çıkarmaktadır. Bu sorunların çözümünde vergiler çok büyük paya sahip olarak karşımıza çıkmaktadırlar. Ancak gelir vergisinin gelir dağılımı üzerinde olumlu etkisi olabileceği gibi enflasyon döneminde nominal geliri artırarak gelir dilimini sürüklediği de bilinmektedir. Yapılan bu tespit sonucunda ise gelir dağılımı ve vergilere genel bir düzenleme getirilmesi gerekmektedir. Bu çalışma, Türkiye'deki vergi sisteminin gelir dağılımı üzerindeki etkilerini 2000-2022 yılları arasında detaylı bir şekilde incelemeyi amaçlamaktadır. Analizler, vergi politikalarının uygulanma şekli ve sonuçlarını anlamak için önemli bilgiler sunacaktır. Çalışmanın odak noktası, vergi politikalarının gelir dağılımı üzerindeki etkilerini derinlemesine anlamak ve toplumsal adaleti tam anlamıyla destekleyip desteklemediğini değerlendirmektir. Elde edilen Fourier ADL eşbütünleşme analizi ve FMOLS katsayı tahmini sonuçları, ekonomik büyüme, işsizlik, dolaylı, dolaysız vergiler ve gelir dağılımı arasında uzun dönemli ve karmaşık bir ilişki olduğunu göstermektedir. Ekonomik büyüme veya dolaylı vergilerin Gini katsayısı üzerinde azaltıcı bir etkisinin olduğu, yani ekonomik büyüme veya dolaylı vergiler arttıkça gelir dağılımının daha adil hale geldiği görülmektedir. Ancak, işsizlik veya dolaysız vergilerin Gini katsayısı üzerinde artırıcı bir etkisi olduğu, yani işsizlik veya dolaysız vergiler arttıkça gelir eşitsizliğinin arttığı görülmektedir.

Income inequality and income distribution appear as important concepts in all countries. How the income will be shared, among whom it should be shared, and the justice relationship between shared income and taxes constitute the subject of the thesis. Injustice in income distribution reveals political and social problems. Taxes appear to have a huge share in the solution of these problems. However, while income tax may have a positive effect on income distribution, it is also known that it drags the income bracket by increasing nominal income during inflationary periods. As a result of this determination, a general regulation should be made in income distribution and taxes. This study aims to examine in detail the effects of the tax system in Turkey on income distribution between 2000 and 2022. The analyzes will provide important information for understanding the way tax policies are implemented and their consequences. The focus of the study is to deeply understand the effects of tax policies on income distribution and evaluate whether they fully support social justice. The obtained Fourier ADL cointegration analysis and FMOLS coefficient estimation results show that there is a long-term relationship between economic growth, unemployment, direct and indirect taxes and income distribution. It is seen that economic growth and indirect taxes have a reducing effect on the Gini coefficient, that is, as economic growth or indirect taxes increase, income distribution becomes more equitable. However, it is seen that unemployment and direct taxes have an increasing effect on the Gini coefficient, that is, as unemployment or direct taxes increase, income inequality increases.