DÜNYA EKONOMİK KRİZİ SONRASI TÜRKİYE’NİN DEVLETÇİLİĞE İNTİKALİ VE İZLEMİŞ OLDUĞU KALKINMA POLİTİKALARI

Abstract

Cumhuriyet’in kuruluşundan itibaren uygulanan ekonomipolitikalarının temeli 1923 yılında İzmir’de gerçekleştirilen İzmir İktisatKongresi’nde alınan kararlara dayanmaktadır. Kongre sonunda alınankararlarda hakim olan ortak görüş, ekonomik faaliyetlerin piyasakurallarına göre yapılması ve mümkün mertebe devletin müdahaleetmemesi gerektiği yönünde şekillenmiştir. Liberal düşünceye dayananbu uygulama 1930 yılına kadar ağırlıklı olarak uygulanmıştır. AslındaLozan Barışı ’da özellikle gümrük uygulamaları bakımından 1929 yılınakadar devletin ekonomiye müdahale etmesini önleyen hükümleriçermektedir.1929 yılında ekonomideki en büyük olumsuzluk, New Yorkborsasında patlak veren ve dünya ticaretini derinden etkileyen DünyaEkonomik Krizi olmuştur. Kriz dünya tarım ürünleri piyasalarını durmanoktasına getirmiş ve bu durumdan Türk ekonomisi de olumsuzetkilenmiştir. Türkiye gelişmeleri yakından takip ederek devletbütçesinin asgari seviyede etkilenmesi için gerekli önlemleri almayaçalışmıştır. Ekonomik Kriz'den olumsuz etkilenen Türkiye yatırımyapabilmek amacıyla liberal sistemden devletçilik uygulamasına geçişibaşlatmıştır.Türkiye’de 1930 sonrası özel sektörün yapamadığı yatırımlarınsanayi planı çerçevesinde devlet eliyle yapılması projesi başlatılmıştır.1930 yılında Sivas ziyaretinde bulunan dönemin Başbakanı İsmetİnönü, ziyaret sırasında yapmış olduğu konuşmada, devletçilikkonusunu gündemine alarak, hedeflerinin ılımlı devletçilik esasınadayandığını belirtmiştir. Ayrıca konu ile ilgili olarak Atatürk’te yapmış olduğu açıklamada, Türk Devleti’nin gayesinin özel sektörün sahipolduğu bütün yatırımlara el koyarak üretimi engelleyen sosyalizmyöntemine dayanan bir sistem olmadığını, özel sektörün yapamadığıyatırımların devlet eliyle yapılmasından ibaret olduğunu açıklamıştır.1933 yılından itibaren uygulanmasına geçilen devletçilik politikasıyla,ekonomide devletin daha aktif olması planlanmıştır.