ELAZIĞ FERROKROM FABRİKASI İŞÇİLERİNİN KAN, İDRAR VE TÜKÜRÜKLERİNDEKİ KROM DÜZEYLERİNİN ARAŞTIRILMASI

Abstract

Doktora Tezi ELAZI? FERROKROM FABRİKASI İŞÇİLERİNİN KAN, İDRAR VE TÜKÜRÜKLERİNDEKİ KROM DÜZEYLERİNİN ARAŞTIRILMASI Timuçin MUTLU Fırat Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Kimya Anabilim Dalı 1996, Sayfa: 141 Krom, insan vücudunda bazı fizyolojik fonksiyonların oluşması için gerekli bir eser element olarak belirtilmiştir. Ancak metabolizması insanlara çok benzeyen hayvanlar üzerinde yapılan yoğun çalışmalar sonucu kanserojen etkisi de belirlenmiştir. Bu durum; çalışma sırasında kromdan oldukça fazla etkilenen krom işletmeleri işçilerinin vücut sıvılarındaki krom düzeyini araştırmayı önemli kılmıştır. Bu amaçla Elazığ Ferrokrom Fabrikası' nda çalışan yetmiş işçinin ve ayrıca elli kişilik kontrol grubunun kan, idrar ve tükürüklerindeki krom düzeyi, grafit fırınlı atomik absorpsiyon spektrofotometresi ile araştırıldı. Örneklerin analizinde iki ayrı yöntem kullanıldı. 1. Ön işlemsiz yöntem 2. Yaş asit parçalama yöntemi Matriks girişimini önlemek için standart eğriler vücut sıvıları kullanılarak hazırlandı. Cihazın parametreleri dondurulup kurutulmuş idrar standart referans maddesi (NBS-SRM- 2670) kullanılarak ayarlandı. Ön işlemsiz yöntem ile elde edilen değerler daha düşük düzeyde kaldı. Bu durum, analiz sırasında yoğun bir şekilde anyon ve katyon girişiminin olduğunu ve böylece karbür ve komplekslerin oluştuğunu gösterdi. Yine standart referans madde kullanılarak, Cl" anyonu ile Na+ ve K+ gibi IA grubu katyonlannın girişimi % 2 Pd(N03) 2,III Ca+2 ve Mg+2 gibi IIA grubu katyonlarının girişimi ise % 1.5 Na2B407 eklenerek analiz bulgularını etkilemeyecek düzeye indirildi. ön işlemsiz yöntem ile kontrol grubunun kan ve idrarlarında sırasıyla en fazla 7.58 ppb ve 1.50 ppb toplam krom belirlenirken ferrokrom fabrikası işçilerinin kan ve idrarlarında sırasıyla en fazla 140.16 ppb ve 3.08 ppb toplam krom bulundu. Yaş asit parçalama yöntemiyle ise kontrol grubunun kan, idrar ve tükürüklerinde sırasıyla en fazla 9.40 ppb, 1.50 ppb ve 3.90 ppb krom bulunurken, ferrokrom fabrikası işçilerinin kan, idrar ve tükürüklerinde bu düzeylerin en fazla 184.07, 4.80 ve 68.79 ppb toplam kroma yükseldiği gözlendi, özellikle yaş asit parçalama yöntemiyle kanlarında 100 ppb'den fazla toplam krom belirlenen işçilerin oranı; üretim ünitesinde % 100 olarak bulundu. Kromdan etkilenmenin azalışına paralel olarak hammadde ünitesinde bu oran % 1 2 'ye azaldı. Laboratuvar ve atölye işçilerinin kanlarındaki krom düzeyi ise 100 ppb'yi aşmadı. Sonuç olarak; bu çalışmada, vücut sıvılarındaki krom analizi sırasında oluşan yoğun girişimlerin giderilmesinin, kontrol grubu kullanılmasının, yapılacak analize göre G.F.A.A.S. parametrelerinin belirlenmesinin, elde edilen değerlerin standart referans madde ve literatür değerleri ile karşılaştırılmasının, ferrokrom fabrikası işçilerinin kanlarında kontrol grubundan yaklaşık 20 kat daha fazla krom bulunması nedeniyle acil önlemler alınmasının önemi anlaşıldı. Anahtar Kelimereler : Kanda krom, İdrarda krom, Tükürükte krom, Vücut sıvılarında G.F.A.A.S. ile krom tayini