Ana Akım Müfessirlerin Kur'ân Kıraatlerine Yaklaşımları (4-13. Yüzyıllar)

Abstract

Kıraat ilmi, İslâmî ilimlerin oluşum sürecinde öncelikli bir konuma sahiptir. Kur’ân elfazının seslendirme biçimlerini ve farklı varyantlarını, aktarana nispet ederek araştırmayı konu edinen bu ilim, kaynağını tekrarları hariç altmış küsur hadisten alır. Temeli el-Ahrufü’s-seb‘a rivayetlerine dayanan kıraat ruhsatı hem okuma kolaylığını sağlamak hem de anlam çeşitliliğini artırmak amacına hizmet eder. İslam toplumunda hicrî dördüncü yüzyıldan itibaren sistematize edilmeye başlanan kıraat ilmi, başlarda yedili sistem temelinde öğretilirken, dokuzuncu asırdan itibaren onlu sisteme dayanan eğitim baskın hale gelmiştir. Başta müfessirler olmak üzere dilbilimciler ve fakihler kıraat müktesebatından geniş çerçevede istifade etmişlerdir. Kıraat yorumlarında erken dönem müfessirleri arasında belirgin farklılıklar olduğu görülmektedir. Bu bağlamda, çalışmada klasik tefsir literatürü taranarak müfessirlerin konuya dair yaklaşımları incelenmiştir. Alana dair bilimsel kaynaklar gözden geçirilerek konuya ışık tutacak bilgi ve örnekler tespit edilmiş, oluşturulan bilgi havuzu ilmî zeminde yorumlanmıştır. Araştırma sonucunda müfessirlerin kıraat olgusuna yaklaşımlarının başlıca iki temel perspektifle oluştuğu görülmüştür. Birincisi kıraatlerin nakil ve icmâ ile şekillenmiş bir ilim olduğu ve tartışmaya kapalı tutulduğunun kabulü, ikincisi ise kıraatlerin teorik düzeyde ilmin konusu olabileceği ve gerek senet gerek Arap dili grameri açısından ilmi platformda tartışılabileceği yaklaşımıdır.