GELENEKSEL YAPILARDA YAŞLI VE ENGELLİ ERİŞİLEBİLİRLİĞİNİN İRDELENMESİ: MALATYA-BALABAN GELENEKSEL EVLERİ ÖRNEĞİ

Abstract

İnsan için yapılan her tasarımda; bireyin yaşam kalitesi, sağlık, güvenlik, konfor vesosyal refahını en üst düzeyde karşılama kapasitesine sahip olması beklenir. İnsanın birdiğer bireyle ve mekânla kurduğu ilişkinin mekânsal düzlemi olan tüm tasarımlardan; bireygereksinimlerini karşılamada erişebilir, kullanılabilir ve yaşanabilir olmasının yanı sıra bireyinarzu ettiği etkinlikleri/gereksinimleri de kolaylıkla tecrübe etmeye imkân verme kapasitesindeolması beklenmektedir. Bu beklentilerin evrensel normlarla standartlaştırıldığı ‘erişebilirlik’kavramının epistemolojik ve ontolojik değeri, dünya kentlerindeki engelli ve yaşlıları da içerentüm nüfusu kucaklama ve içerebilme kapasitesinde gizlidir.Konunun ve kavramın önemi, dünyada demografik yapı içinde artan yaşlı/engellinüfusu da dâhil olmak üzere, tüm kent kullanıcılarını kuşatan ve her bireye uyguntasarımın planlanmasının, hayata geçirilmesinin ihtiyacından temellenmektedir. Kentlerinönemli bir bölümünü kucaklayan geleneksel yerleşim alanındaki yapıların korunması vesürdürülebilirliğinin gerçekleştirilmesine yönelik çalışmaların yanı sıra sosyal yaşamın dahagüvenli olması ve yaşam akışını kolaylaştırılması bağlamında erişebilirlik standartlarınında arttırılması gerekmektedir. Kentin her noktasında sunulması beklenen erişilebilirlikhizmetlerinin geleneksel yerleşim alanlarında da tasarlanmış olması, varsa iyileştirilmesi;yoksa planlanması günümüz gereksinimlerinden biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Bugereksinimin karşılanması sırasında bireyin ait olduğu yerleşim alanları ve yaşam biçimindenkopmadan, mevcut ilişkilerini ve sosyal sermayesini koruyarak yaşamını idame ettirmesiiçin kentin geleneksel yerleşim alanlarında da erişilebilirlik düzenlemelerine ihtiyaçduyulmaktadır. Geleneksel yerleşim alanlarında hayatı kolaylaştırması beklenen düzenlemeler,evrensel tasarım ve erişebilirlik gibi kullanımı kolay ve amaca uygun tasarımlar olarak hayatageçirilirse, tüm kullanıcıların yaşamını kolaylaştıran imkânlar sağlayarak sürdürülebilirgeleneksel yerleşim alanlarındaki yapıları mekânsal bağlamda ve sosyal konfor açısından dahatercih edilir kılacaktır.Çalışma, geçmişte ‘mimarsız’ olarak hayata geçirilen geleneksel yerleşim alanları veyapıların; erişilebilirlik konusundaki eksikleri, aile yapısı/komşuluk dayanışması ile nasılçözdüğünü ve günümüzde bu anlamda yapılan çalışmalarda ‘erişilebilirlik’ konusuna ilişkinstandartların ne kadarını karşıladığını ortaya koymayı hedeflemektedir. Çalışmada toplumsalyaşam içinde erişilebilirlikle ilgili sorunları, geleneksel yapıların kendine özgü tasarımmodeliyle kendi içinde çözmeye çalışan bir sistem olduğunu ortaya koymak üzere; Malatya’nınDarende ilçesine bağlı Balaban beldesindeki geleneksel yerleşim alanı incelenmiştir. Bubağlamda konuyla ilgili literatür araştırmaları ve yerinde yapılan alan incelemeleri, çalışmanıntemel yöntemini oluşturmaktadır. Çalışma sonucunda elde edilen verilerin geleneksel yapılariçin korumaya yönelik düzenlemelerin yanında erişilebilirlik standartlarının da arttırılmasıgerekliliğine ve bu yerleşim alanlarının söz konusu bağlamda yaşatılmasının önemine vurguyapacağı düşünülmektedir.