DENEYSEL OLUŞTURULAN MYOKARD İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA SERBEST RADİKALLER ÜZERİNE MELATONİN VE VİTAMİN E'NİN ETKİLERİNİN ARAŞTIRILMASI

Abstract

Serbest radikallerin birçok hastalığın patogenezinde rolleri olduğuna dair çalışmalar son yıllarda giderek artmıştır. Günümüzde serbest radikallerin etkili olduğu hastalık gruplarından birisi ve belki de en önemlisini iskemik kalp hastalıkları oluşturmaktadır. Myokardial iskemi ve reperfuzyon hasan sonucu her yıl binlerce hasta myokard enfarktüsü, reperfuzyon aritmisi veya post-iskemik ventriküler disfonksiyon nedeniyle hayatını kaybetmektedir. Bu çalışma, son yıllarda önemi giderek artan ve antioksidan özelliği nedeniyle birçok hastalıkta etkin olarak kullanılmaya başlayan melatonin ve diğer bir antioksidan olan vitamin E'nin, deneysel olarak iskemi reperfuzyon (İ-R) oluşturulmuş tavşan kalp dokusunda İ-R hasarına bağlı olarak ortaya çıkan serbest radikal düzeyleri ve antioksidan sistemlerin etkinliğini araştırmak amacıyla yapılmıştır. Bu çalışmada 2500-3000 gr ağırlığında 35 adet erkek cins tavşan kullanılmış ve tavşanlar, kontrol (n=7), İ-R (n=7), İ-R +10 mg/kg melatonin uygulanan grup (n=7), İ-R + 20 mg/kg melatonin uygulanan grup (n=7) ve İ-R + vitamin E 100mg/kg uygulanan grup (n=7) olarak 5 gruba ayrılmıştır. Çalışma gruplarındaki tavşanların Langendorff (bağlanan damar) tekniği ile oluşturulan iskemi reperfuzyonu takiben kalbi çıkartılarak; kalp dokusunda meydana gelen serbest radikal hasan biyokimyasal ve histopatolojik olarak değerlendirilmiştir. Aynı zamanda tavşanlardan kan örnekleri alınarak, malondialdehid (MDA), katalaz (CAT), Glutatyon peroksidaz (GSH-Px), redükte glutatyon düzeyleri ve biyokimyasal paremetreler uygun yöntemler kullanılarak ölçülmüştür. Deneklerden elde edilen numunelerde MDA, redükte glutatyon ile antioksidan enzimlerin düzeyleri incelenmiş ve İ-R grubu diğer tedavi grupları ile karşılaştırdığında serum ve kalp doku MDA düzeylerinde istatistiksel olarak (p<0.001) anlamlı bir artış bulunmuştur. Özellikle melatoninin 20 mg/kg doz uygulandığında MDA düzeylerinde önemli derecede azalmaya neden olduğu gözlenmiştir. İskemi-reperfuzyon grubunda eritrosit GSH-Px düzeylerinin azaldığı ve bu azalmanın melatoninin yüksek dozu ile önemli derecede önlenebildiği (p<0.001), melatonin 10 mg/kg doz uygulanan grup ile vitamin E grubunda ise bu azalmanın önemli olmadığı görülmüştür. Eritrosit katalaz düzeylerinde ise, İ-R grubunda anlamlı bir şekilde azalma olmakla beraber, bu azalmanın melatoninin 20 mg/kg uygulanan dozu ile önlenebildiği, düşük doz melatonin ve vitamin E'nin buazalmaya çok etkili olmadığı görülmüştür. Biyokimyasal parametrelerden özellikle kardiyak enzim düzeylerinde (CK-MB, LDH, SGOT) iskemi-reperfuzyon grubunda, melatoninin 20 mg/kg dozunda uygulanan gruba göre artış olduğu gözlenmiştir. Histopatolojik olarak yapılan inceleme sonucunda melatoninin İ-R hasarının önlenmesinde etkili olduğu tespit edilmiştir. Yapılan birçok çalışma ile değişik dokularda melatonin ve vitamin E'nin antioksidan özelliği üzerine görüş birliğine varılmıştır. Çalışmamızda günümüz modern yaşamında oldukça önemli bir klinik problem olan myokard iskemi- reperfuzyon hasarında melatoninin özellikle yüksek dozlarda (20 mg/kg) biyokimyasal ve histopatolojik olarak anlamlı düzeylerde antioksidatif etki gösterdiği saptanmıştır. Anahtar kelimeler: İskemi-reperfuzyon, myokard, serbest radikal, melatonin, vit E.