HASTANEDE GÖREV YAPAN SAĞLIK PERSONELİNİN UYKU KALİTESİ VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER

Abstract

l.OZET Fırat Üniversitesi Fırat Tıp Merkezinde görev yapmakta olan sağlık personelinin Uyku kalitesinin değerlendirilmesi, uyku kalitesini etkileyen faktörlerin belirlenmesi, sirkadiyen sistemin etkilendiği vardiyalı çalışmaya bağlı olarak oluşan uyku kalitesi değişikliklerini belirlemek amacıyla yapılan bu çalışmada; Fırat Tıp Merkezinde görev yapmakta olan toplam 631 sağlık personelinin 412'si araştırmanın kapsamına alınmıştır. Tekrarlayan ziyaretlerle 412 sağlık personelinin 403'üne (cevaplılık oram %97.8) ulaşılmıştır. Cevapsızlar; araştırmanın yapıldığı dönemde çeşitli nedenlerle görevde bulunmayan (yıllık izin, rapor, görevlendirme v.s.) ya da araştırmaya karılmak istemeyen kişilerden oluşmuştur. Örnekleme alman kişilerin; 197' si (%48.9) doktor, 135'i (%33.5) hemşire, 38'i (%9.4) ebe ve 33'ü (%8.2) sağlık teknisyeni ve biyolog 'dur. Araştırma kapsamına alman kişilere; genel demografik özellikler, çalışma koşullan, çalışma süresi gibi özelikleri inceleyen Kişisel Bilgi Formu ve Pittsburg Uyku Kalitesi Ölçeğinden oluşan bir anket formu uygulanmıştır. Çalışmaya alman kişilerin %58.3 kadın, %41.7 erkektir. Kadınların yaş ortalaması 27.6±4.1, erkeklerin yaş ortalaması 3l.9±5.8'dir. Kadınların %28.9'u sigara, %4.3 alkollü içki tüketirken, erkeklerin %37.5'i sigara, %13.7'si alkollü içki tüketmektedir (sigara için p=0.045, alkol için p=0.001). Çalışmaya alınan kişilerin %73.2'si gece nöbete kalmaktadır. Nöbete kalanlarının yaşı ve (28.3±4.2) çalışma ayı ortalaması (83.9±46.9), nöbete kalmayanların yaşı (32.7±6.5) ve çalışma ayı ortalamasından (122.5±66.3) daha düşük saptanmıştır (p=0.0001).Gece nöbete kalan sağlık personelinin %63.1'i nöbete kaldığında uykuyu gidermek için kahve, çay vb. içecekler içtiklerini belirtmişlerdir. Nöbete kalan sağlık personelinin %43.8*i nöbetten çıktıktan sonra uyku uyuyabildiğim, %29.3'ü ise uyuyamadığmı belirtmiştir. Nöbet sonrası uyuyamadığm belirten sağlık personelinin; %38.4'ü nöbet sonrası izin olmadığı için, %26.7'si uyku saatine uymadığı için, %20.5'i yorgunluktan, %10.3'ü stresten uyuyamadığmı belirtmiştir. Kadınların Pittsburg Uyku Kalitesi Ölçeği (PUKÖ) puanı 7.0±3.4 erkeklerin PUKÖ puanı 5.8±3.2 olarak saptanmıştır (p=0.001). Nöbete kalanların PUKÖ puanı 6.8±3.0 iken nöbete kalmayanların PUKÖ puanı 5.8±3.0'dır (p=0.015). Çalışanların uyku kalitesini olumsuz yönde etkileyen faktörler olarak; kadm olma, alt sosyo-ekonomik düzeyde olma, beş yaş altı çocuğa sahip olma, lojman ve misafirhanede kalma, acil/yoğun bakımda çalışma, sigara kullanma, sürekli bir ilaç kullanma, herhangi bir hastalığa sahip olma, beraber yaşadığı kişiler arasında organik ya da psikolojik rahatsızlığın olması, düzenli olarak fizik egzersiz yapmama saptanmıştır. Sonuç olarak; Fırat Tıp Merkezinde görev yapmakta olan sağlık personelinin uyku kalitesinin kötü olduğu ve uyku kalitesini olumsuz etkileyen ve çalışma koşullarından kaynaklanan bazı faktörlerin bulunduğu saptanmıştır. Hastanede görev yapan sağlık personeline uyku kalitesini koruma ve geliştirmeye yönelik eğitim ve düzenlemelere öncelik verilmesi gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: Uyku, Uyku Kalitesi, Etkili Faktörler, Sağlık Personeli

412 persons of the total 63 1 medical personnel who are on charge at the Firat Medical center, were involved in this study which was done in order to evaluate the sleep quality, the determination of the factors which influence the sleep quality, and to point the changes in the sleep quality related with the labour shift which influences the circadian 'system. 403 persons of the main 412 medical personnel (97.8 % of the objects) were contacted in terms by the researcher in this research. The ones who didn't join the research were the ones who didn't voluntarily want to take part, or the ones who weren't on duty because of several reasons (annual vacation, medical care, being charged with a duty) when the research was performed. The cavies were: 197 (%48.9) doctors, 135 (%33.5) nurses, 38 (%9.4) midwives, 33 (%8.2) medical technicians and biologists. The persons who were involved, participated to a public survey which contained the Personal Data Form which was used for examining general demografic aspects, labour conditions, working time and the Pittsburg Sleep Quality Index. The persons who were involved consisted of 58.3 % women, and 41.7 % men. The average age of women was 27.6 ±4.1, and the average age of men was 31.9 ± 5.8. While 28.9 % of the women were smoking cigarettes, and 4.3 % of the women were consuming alcoholic drinks, 37.5 % of the men smoked cigarettes and 13.7 % consumed alcoholic drinks (p = 0.045 for cigarettes, p - 0.001 for alcohol). 73.2 % of the participants are on the night shift. The average age of the ones who were on the night shift (28.3 ± 4.2) and its monthly work average (83.9 ± 46.9) was lesser (p = 0.0001) than the ones of the persons who weren't on the night shift ; these were respectively (32.7 ± 6.5) and (122.5 ± 66.3).63.1 % of the medical personnel of the night shift drank substances like coffee and tea to prevent falling asleep on duty. It was noticed that 43.8 % of the medical personnel could sleep, and that 29.3 % couldn't sleep after the night shift. The ones who couldn't sleep after the night shift had this problem because: they didn't have a day off after the night shift (38.4 %), they weren't accustomed to sleep at that time (26.7 %), they were exhausted (20.5 %), stress (10.3 %). The Pittsburg Sleep Quality Index ( PSQI) of the women was 7.0 ± 3.4, for men it was 5.8 ±3.2 (p = 0.015). The Pittsburg Sleep Quality Index (PSQI) of the ones who were on the nightshift was 6.8 ± 3.0, for the ones who were not on the nightshift it was 5.8 ± 3.2 (p = 0.015). The factors which influenced the working people negatively were: being a woman, remaining at the socio-economic sublevel, being a parent of a child under 5, dwelling at a hostel or a house provided for an employer, working at the emergency room / intensive care, smoking, permanently using medicines, having a disease, a health or psychologic problem of their partner(s), a lack of regular physical exercises. Conclusion: The medical personnel of the Firat Medical Center have bad sleep quality, and there are factors caused by the working conditions are influencing the sleep quality negatively. It's required that the medical personnel of the hospital has to release new orders with the aim to let them undergo an education in order to protect and achieve their sleep quality prominently. Key Words: Sleep, Sleep Quality, Influential Factors, Medical Personnel.