Elazığ yöresi sığırlarda bulunan Hyalomma türleri ve mevsimsel aktiviteleri

Abstract

Bu çalışma 1993-1995 Temmuz aylan arasında Elazığ Merkez, Baskil, Kovancılar ve Sivrice ilçelerine bağlı köylerdeki sığırlar ve barınakları ile Elazığ Et ve Balık Kurumuna kesim için getirilen sığırlar üzerinde yürütülmüştür. Belirtilen odaklara her ay periyodik olarak gidilmiş ve her odaktan ortalama 10'ar adet sığır ve barınakları kene yönün­den muayene edilmiştir. Enfeste sığırlar üzerinden toplanan olgun kenelerin tür identifikasyonları yapılmış, Hyalomma soyuna bağlı tür­ler belirlenmiştir. Sığır ve barınaklarından toplanan nimfler ise 26°C ısı ve %85 nisbi. neme ayarlı etüve yerleştirilerek gömlek de­ğiştirmeleri temin edilmiş ve tür tayinleri yapılmıştır. Araştırma süresince toplam 1791 sığır ve 357 hayvan barınağı muayene edilmiş, sığırların 566'sında (%31.60), Hyalomma soyuna bağlı türlere rastlanmış, H.anatolicum anatolicum, H. anatolicum excavatum ve H.detritum olmak üzere üç ayrı tür tespit edilmiştir. Hayvan barmaklarında ise sadece H.a.anatolicum'a rastlanmıştır. Sığırlar üzerinden 1905 H.a.anatolicum, 562 H.a.excavatum ve 481 H.detritum olmak üzere toplam 3342 Hya-lomma türü; hayvan barınaklanndan ise 2388 H.a. anatolicum toplanmıştır. Bu türlerin yıllık aktivasyonları araştırılmış; H.a. anatolicum 'un erkeklerine bütün yıl, dişilerine nisan-aralık ve nirnflerine ağustos-ekim ayları arasında sığırlarda rastlanmış, aç erkek ve dişilerinin ekim-mayıs, doymuş nirnflerinin ise ekim-nisan aylan arasında hayvan barınaklarında bulunduğu görülmüştür. H.detritum 'un erkeklerine bütün yıl, dişilerine nisan, mayıs, haziran, temmuz, ağustos ve kasım; H.a.excavatum 'un erkeklerine şubat-arahk ve dişilerine ise nisan-ekim aylan arasında sığırlarda rastlanmış; sığırlarda Hyalomma türlerine bağlı enfestasyonun haziran ayında en yüksek seviyeye ulaştığı, aralık ve ocak aylarında ise en düşük seviyeye indiği görülmüştür.