BİYOPSİKOSOSYAL FAKTÖRLERİN DİYABET ÇIKTISINA ETKİSİNİN ARAŞTIRILMASI

Abstract

Günümüzde özellikle yaşam tarzındaki değişiklikler ve artan obezite oranları, diyabet prevalansında artışla sonuçlanmaktadır. Diabetes mellitus (DM) dünya çapında en karmaşık kronik hastalıklardan biri olarak bilinmekte ve morbidite ve mortalitenin önde gelen nedenidir. Tip 2 DM'nin yönetimine etki eden birçok risk faktörü dikkate alındığında, diyabetik bireylerin bakımını en üst düzeye çıkarmak için multidisipliner ve bütüncül yaklaşım esastır. Mevcut araştırmada, diyabet yönetimine katkı sağlayabilmek için bireyin biyopsikososyal faktörlerinin diyabet çıktıları üzerindeki etkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Kesitsel ve tanımlayıcı tipteki araştırmanın evrenini Fırat Tıp Fakültesi hastanesine takip ve tedavi için başvuru yapan 18 yaş üzeri tip 2 diyabetik bireyler oluşturmuştur. Student t test tabanlı Power analiz testinde (G-power 3.1 package programe) güç=0.80 (beta=0.05), alpha=0.05 ve etki büyüklüğünde (d=0.55) çalışmanın evreni en az 106 diyabetik hasta olarak hesaplanmıştır. Araştırmaya Kasım 2021 ile Mart 2022 tarihleri arasında 210 gönüllü katılımcı dahil edilmiştir. Katılımcıların biyopsikososyal özellikleri; sosyodemografik anket formu, beck depresyon envanteri, çok boyutlu algılanan sosyal destek ölçeği (ÇBASDÖ), genel öz yeterlilik ölçeği (GÖYÖ) ve diyabet özbakım aktiviteleri ölçeği (DÖAA) ile değerlendirilmiştir. Diyabet çıktılarının değerlendirilmesi için tüm katılımcıların biyokimyasal parametreleri elde edilmiştir. Çalışmaya dahil edilen 210 katılımcının yaş ortalaması 60,49±10,69 yıl ve HbA1c ortanca değerleri ise %7,75 (5,50-15,00) idi. Kontrolsüz diyabet grubunda diyabet ile geçirilen yıl daha uzun idi (p=0,001). Kontrolsüz DM grubunun DÖAA ortanca puanı kontrol altında ki gruba göre daha yüksekti. Herhangi bir diyabetik komplikasyonu olanlarda Beck depresyon envanter puan ortancası daha yüksekti (p<0.001). Herhangi bir komplikasyonu olmayan bireylerin ise GÖY ölçek puanları daha yüksek saptanmıştır (p=0.005). katılımcıların DÖAA total puanı ile Beck depresyon envater puanı arasında anlamlı negatif korelasyon, GÖY ölçeği ve ÇBASD ölçeği puanları arasında ise pozitif korelasyon saptanmıştır. Sonuç olarak öz yeterlilik ölçek puanı yüksek katılımcıların diyabetik komplikasyonlar ile ilişkili idi. Yüksek Beck depresyon envanter puanı düşük diyabet öz bakım puanı ile ilişili iken, bireylerin genel öz yeterliliklerinin ve yüksek sosyal destek algısı ise artmış diyabetik özbakım puanı ile ilişki idi. Diyabetik bireylerin depresif duygu durumlarının azaltılması ve öz yeterliliğinin arttırılması diyabet çıktılarını olumlu etkileyebilir ve komplikasyonları azaltabilir. Anahtar kelimeler: Tip 2 diyabetes mellitus, bütüncül yaklaşım, sosyal destek, depresyon, özbakım

Today, especially lifestyle changes and increasing obesity rates result in an increase in the prevalence of diabetes. Diabetes mellitus (DM) is known worldwide as one of the most complex chronic diseases and is the leading cause of morbidity and mortality. Considering the many risk factors that affect the management of Type 2 DM, a multidisciplinary and holistic approach is essential to maximize the care of diabetic individuals. In the present study, it was aimed to investigate the effect of biopsychosocial factors of the individual on diabetes outcomes in order to contribute to diabetes management. The population of the cross-sectional and descriptive study consisted of type 2 diabetic individuals over the age of 18 who applied to the Fırat Medical Faculty hospital for follow-up and treatment. In the Student's t-test-based Power analysis test (G-power 3.1 package program), the population of the study was calculated as at least 106 diabetic patients with power=0.80 (beta=0.05), alpha=0.05, and effect size (d=0.55). 210 volunteer participants were included in the study between November 2021 and March 2022. The biopsychosocial characteristics of the participants; sociodemographic questionnaire form, beck depression inventory, multidimensional perceived social support scale (MSPSS), general self-efficacy scale (GSE) and diabetes self-care activities scale (DSCA). Biochemical parameters of all participants were obtained for the evaluation of diabetes outcomes. The mean age of the 210 participants included in the study was 60.49±10.69 years, and the median HbA1c values were 7.75% (5.50-15.00). Years with diabetes were longer in the uncontrolled diabetes group (p=0.001). The median Beck depression inventory score was higher in patients with any diabetic complication (p<0.001). Individuals without any complications had higher GSE scale scores (p=0.005). There was a significant negative correlation between the participants' DSCA total score and Beck depression inventory score, and a positive correlation between the GSE scale and MSPSS scale scores. As a result, participants with high self-efficacy scale scores were associated with diabetic complications. While high Beck depression inventory score was associated with low diabetes self-care score, individuals' general self-efficacy and high perception of social support were associated with increased diabetic self-care scores. Reducing the depressive mood of diabetic individuals and increasing their self-efficacy can positively affect diabetes outcomes and reduce complications. Key words: Type 2 diabetes mellitus, holistic approach, social support, depression, self-care