İbn Kuteybe’nin Mu‘tezile Eleştirisi Bağlamında Kader Anlayışı

Abstract

İbn Kuteybe Abbâsîler döneminde Bağdat’ta bulunmuş ve Mu‘tezilî çevrelerle tanışmıştır. O, tevhid, Allah’ın sıfatları ve âhiret gibi konularda görüşler ortaya koymuş, kelamcıların ihtilaflarını eleştirmiştir. Ehl-i hadis’in önde gelen âlimlerinden olan İbn Kuteybe, kelam, dil, edebiyat, hadis ve Kur’an ilimlerinde yetkin bir şahsiyettir. Onun üzerinde durduğu meselelerden biri kaderdir. Kaderi bir sır olarak değerlendiren İbn Kuteybe, her şeyin Allah’ın iradesiyle gerçekleştiğini, ancak insanın sorumluluğunun sürdüğünü belirtmiştir. Sonuç olarak İbn Kuteybe, meseleyi dil ve düşünce eksenli bir yaklaşımla ele almış; Mu‘tezile’nin adalet ve özgür irade merkezli anlayışını eleştirerek, Allah’ın ezelî bilgisi ve mutlak kudretine dayalı bir düşünce geliştirmiştir. Bu makalede veri tarama, tarih araştırması, içerik analizi, sentez ve karşılaştırma gibi nitel araştırma yöntemlerinden istifade edilmiştir.