Bilişsel davranışçı terapiye dayalı sınav kaygısını önlemeye yönelik psikoeğitim programının ortaöğretim öğrencileri üzerindeki etkisinin incelenmesi

Abstract

Bu araştırmanın amacı, ortaöğretim öğrencilerinin sınav kaygısını önlemeye yönelik bilişsel davranışçı temelli bir psikoeğitim programı geliştirmek ve bu programın etkililiğini değerlendirmektir. Çalışmada karma yöntem desenlerinden açıklayıcı sıralı desen kullanılmış; nicel ve nitel veriler bir arada ele alınmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda, yüksek sınav kaygısı düzeyine sahip olduğu belirlenen 30 lise son sınıf öğrencisi, tesadüfi atama yöntemiyle deney ve kontrol gruplarına ayrılmıştır. Deney grubuna sekiz hafta süreyle bilişsel davranışçı yaklaşım temelli psikoeğitim programı uygulanırken, kontrol grubuna herhangi bir müdahalede bulunulmamıştır. Veri toplama aracı olarak Westside Sınav Kaygısı Ölçeği ön-test, son-test ve izleme testi şeklinde kullanılmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda ise yarı yapılandırılmış görüşmeler, oturum değerlendirme formları ve süreç değerlendirme formları aracılığıyla öğrencilerin programa ilişkin deneyimleri incelenmiştir. Nicel verilerin analizinde Wilcoxon İşaretli Sıralar ve Mann Withney U Testi kullanılmış; deney grubundaki öğrencilerin sınav kaygısı düzeylerinde program sonrası ve izleme ölçümlerinde anlamlı düzeyde azalma olduğu belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, programın yalnızca kısa süreli değil, kalıcı bir etkiye sahip olduğunu göstermiştir. Ayrıca kız öğrencilerdeki kaygı düzeyindeki azalmanın daha belirgin olduğu saptanmıştır. Nitel analiz sonuçları, öğrencilerin programı etkili, rahatlatıcı ve faydalı bulduklarını; kaygıya yönelik farkındalıklarının arttığını, olumsuz otomatik düşüncelerini tanımlayıp yeniden yapılandırabildiklerini ve başa çıkma becerileri geliştirdiklerini ortaya koymuştur. Nicel ve nitel bulgular birlikte değerlendirildiğinde, bilişsel davranışçı temelli psikoeğitim programının sınav kaygısını azaltmada etkili olduğu ve öğrencilerin bilişsel, duygusal ve davranışsal düzeyde güçlenmelerini sağladığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu bulgular, okul temelli psikoeğitim uygulamalarında bilişsel davranışçı yaklaşımların işlevsel ve uygulanabilir bir müdahale yöntemi olduğunu desteklemektedir.The purpose of this study was to develop a cognitive-behavioral therapy (CBT)-based psychoeducation program aimed at preventing exam anxiety among secondary school students and to evaluate its effectiveness. An explanatory sequential mixed-methods design was employed, integrating both quantitative and qualitative data. The quantitative phase included 30 twelfth-grade students with high levels of exam anxiety, who were randomly assigned to an experimental group (n = 15) and a control group (n = 15). The experimental group participated in an eight-week CBT-based psychoeducation program, while no intervention was applied to the control group. Data were collected using the Westside Test Anxiety Scale administered as pre-test, post-test, and follow-up test. Quantitative findings indicated a statistically significant decrease in exam anxiety levels among students in the experimental group after the intervention, and this effect was sustained at the follow-up measurement. The reduction in anxiety was more pronounced among female students. Qualitative data were obtained through semi-structured interviews and session evaluation forms and analyzed using content analysis. The qualitative findings supported the quantitative results, revealing increased self-awareness, improved cognitive control, enhanced coping skills, and more positive perceptions of exam-related stress among participants. Overall, the integrated findings demonstrate that the CBT-based psychoeducation program was effective in reducing exam anxiety and promoting lasting cognitive, emotional, and behavioral improvements. The results support the applicability and effectiveness of CBT-oriented psychoeducational interventions within school settings.