YAŞLANMA, CİNSİYET VE SOSYO-EKONOMİK KOŞULLARIN PLAZMA HOMOSİSTEİN DÜZEYLERİ ÜZERİNE ETKİLERİ VE OKSİDAN - ANTİOKSİDAN SİSTEM İLE İLİŞKİLERİNİN ARAŞTIRILMASI

Abstract

I. ÖZET Homosistein; koroner, serebral ve periferal arterleri etkileyen aterosiklerotik vasküler hastalıklar için önemli bir risk faktörüdür. Son yıllarda vasküler hastalıkları belirleme açısından kolesterolle yarışan bağımsız bir marker olduğu kabul edilmektedir. Plazma homosistein konsantrasyonları genetik, besinsel ve fizyolojik olarak belirlenmektedir. Homosistein metabolizmasının regülasyonunda görevli enzimlerdeki genetik defektler ve bu enzimlerin kofaktör ve kosubstratı olan vitamin B6, B12 ve folik asidin yetmezliği plazma homosistein düzeylerinin yükselmesine neden olmaktadır. Bu tez çalışmasının amacı, aterosklerozun erken teşhisini ön plana çıkardığı belirtilen homosistein plazma düzeyleri üzerine yaşlanma, cinsiyet ve sosyoekonomik durumun etkilerini araştırmak ve oksidan-antioksidan sistemle ilişkilerini incelemektir. Çalışma, farklı sosyoekonomik düzeyden yaşlan 1-70 arasında değişen 210 bireyde yapılmıştır. Bireyler 10'ar yaş farkla 7 ayrı gruba ayrılmıştır. İleri yaş gruplarında plazma homosisteini ve lipid peroksidasyonu ürünü MDA düzeylerinde anlamlı artış, vitamin B6, B12 ve folik asit düzeylerinde ise azalma olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Antioksidan enzimlerden SOD ve CAT aktivitelerinde yaşlanmayla birlikte artış gözlenirken GSHPx aktivitesinde ve GSH düzeylerinde azalma olduğu tespit edilmiştir (p<0.05). Cinsiyete göre yaş gruplarında da bu bulgular elde edilmişken sadece cinsiyete göre bu parametrelerde anlamlı bir fark bulunamamıştır (p>0.05).Sosyoekonomik düzey farkının homosistein üzerine etkisi incelendiğinde, homosistein ve MDA düzeylerindeki artışın ve vitamin B6 düzeylerindeki azalmanın anlamlı olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Yapılan bu çalışmanın sonucunda homosisteinin yüksek plazma konsantrasyonlarının aterosikleroz için ayrı bir risk faktörü olduğu görüşü bir kez daha desteklenmiştir. Bu nedenle bireylere aterosiklerotik prosesi önleyebilmek için homosistein metabolizmasını düzenleyen vitaminleri diyetle almaları ve preperatif olarak kullanmaları önerilmelidir. Homosisteinin, KKH tanısında rutin biyokimyasal belirteçler olarak bilinen kolesterol, trigliserit ve LDL gibi lipid parametrelerinin yanında yer alması gerektiği düşünülmektedir. Anahtar kelimeler: Homosistein, yaşlanma, cinsiyet, lipit peroksidasyonu, antioksidan sistem.