GENÇ YETİŞKİNLERDE (19-32 YAŞ) ORTOREKSİYA NERVOZA EĞİLİMİ, YEME FARKINDALIĞI VE BEDEN KÜTLE İNDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİLER: CİNSİYET FARKLILIKLARINA DAYALI KESİTSEL BİR ÇALIŞMA

Abstract

Amaç: Bu kesitsel çalışmada, genç yetişkinlerde Ortoreksiya Nervoza (ON), yeme farkındalığı ve beden kütle indeksi (BKİ) arasındaki ilişkiler incelendi ve ON eğilimleri ile yeme farkındalığının cinsiyete dayalı farklılıkları değerlendirildi. Yöntem: Araştırma Ekim-Aralık 2024 tarihleri arasında Türkiye'nin Elazığ ilinde yürütüldü ve 757 sağlıklı katılımcıyı kapsadı. Veriler yüz yüze uygulanan anketler aracılığıyla toplandı; sosyodemografik özellikler, Ortoreksiya Nervoza-11 Ölçeği (ORTO-11) ve Yeme Farkındalığı Ölçeği (YFÖ) değerlendirildi. Antropometrik ölçümler alınarak BKİ hesaplandı ve istatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edildi. Bulgular: Çalışma, katılımcıların %54.9’unun ON eğilimi gösterdiğini ortaya koydu. ON eğiliminin prevalansı kadınlarda (%57.3), erkeklere (%46.9) kıyasla istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek bulundu (p=0.019). Genel MEQ puanlarında cinsiyete bağlı anlamlı bir fark saptanmamış olsa da bazı alt boyutlarda (düşünmeden yeme, duygusal yeme, yeme kontrolü, farkındalık) istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar tespit edildi (p<0.05). Benzer şekilde, BKİ kategorileri arasında toplam ON puanları açısından bir farklılık bulunmadı. Bununla birlikte, BKİ kategorileri arasında MEQ toplam puanlarında ve belirli alt boyutlarında (düşünmeden yeme, yeme kontrolü, yeme disiplini ve farkındalık) anlamlı farklılıklar belirlendi (p<0.05). Toplam MEQ puanı ile ON eğilimi arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmadı. Bununla birlikte, ON eğilimi MEQ’in düşünmeden yeme alt boyutu ile negatif; yeme kontrolü, yeme disiplini ve farkındalık alt boyutları ile ise pozitif yönde ilişkili bulundu. Bu bulgular, genel yeme farkındalığı düzeyinin ON’u doğrudan öngörmeyebileceğini, ancak yeme farkındalığının belirli boyutlarının anlamlı bir rol oynadığını gösterdi. Sonuç: Bu çalışma, genç yetişkin kadınlarda ON eğiliminin erkeklere kıyasla daha yüksek düzeyde görülebildiğini ortaya koymaktadır. BKİ’nin ON riski ile ilişkili olmadığı görülse de yeme farkındalığının çeşitli alt boyutları ile anlamlı düzeyde ilişkili bulundu. Bu bulgular, ortoreksiya eğilimlerinin değerlendirilmesi ve önlenmesinde cinsiyete duyarlı ve alt boyut odaklı müdahalelerin önemini vurgulamaktadır.