TÜRK KÜLTÜRÜNDE, KAPLUMBAĞALARLA İLGİLİ EFSANELER ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Abstract

Evrendeki en eski canlılardan biri olan kaplumbağa, özellikle evini sırtında taşıması ve çok uzun ömürlü bir hayvan olması sebebiyle Türk inancında uğurlu ve kutsal sayılmış, devletin gücünü, koruyuculuğu, ölümsüzlüğü, bilgeliği, mutluluğu, sabrı, azmi, istikrarı, sonsuzluğu vs. gibi birçok konuyu simgelemiştir. Kaplumbağalar, Türk halk kültüründe de çeşitli özellikleriyle yer almak-tadır. Bunlar arasında; yağmur yağdırma, nazardan korunma, çeşitli hastalıkların tedavisi, halı ve kilim motifleri, takılar vs. sayılabilir. Ayrıca halk edebiyatı türleri içerisinde de kaplumbağalara geniş yer verilmiştir.Bu çalışmada; Türk dünyasında anlatılan efsaneler içerisinde; “insanın kaplumbağaya dönüşmesi” motifinin yer aldığı metinler değerlendirilmiştir. Tespit edilen efsanelerin büyük bir kısmında, kaplumbağanın önceleri insan olduğu, ama daha sonra ya Tanrının bir cezası olarak ya kendi duasıyla ya da Hz. Hızır veya başka bir insanın bedduasıyla kaplumbağaya dönüştüğü anlatılmaktadır. Kaplumbağaya dönüşme sebebi ise; hileli ticaret, hak yeme, cimrilik, nimete saygısızlık, ataya saygısızlık, tembellik, beceriksizlik ve utanma olarak tespit edilmiştir.Turtle is one of the oldest living things in the universe. Espe-cially the carrying back home and due to the very long life animal it considered auspicious and sacred on Turkish belief. It is also symbolized power of state, retention, immortality, wisdom, happiness, patience, determination, stability, infinity, etc. Turtles are also situated with various properties in Turkish folk cul-ture. These include; rainmaking, evil eye protection, treatment of various disea-ses, carpet and rug patterns, jewelry, etc. In addition, the types of folk literature are also included turtles.In this study; the texts which include with the motif of “Transformation from human to turtle” in legends, described in the Turkish world, were evaluated. In the majority of detected legend, before the turtle is human, but then either God as a punishment or his own prayer with the curse of Hz. Hizir or another person described transformation to turtle. The reason for transforming turtle was determined of fraudulent trading, be unfair, stinginess, blessing disrespect, con-tempt ancestors, laziness, incompetence and shame.