İTP HASTALARINDA İKİNCİ BASAMAK TEDAVİDE ELTROMBOPAG VE SPLENEKTOMİNİN KARŞILAŞTRILMASI

Abstract

İmmün trombositopenik purpura (İTP) düşük trombosit sayısı ve mukokutanöz kanama ile karakterize otoimmün bir hastalıktır. İTP için trombosit sayısı eşik değeri 100x109/L'dir. İTP'de tanı sekonder trombositopeni yapan nedenlerin dışlanması ile konur. Erişkin İTP'de tedaviye başlamayı gerektirecek eşik trombosit değeri tartışmalı olmakla birlikte genel olarak 30x109/L kabul edilir; ancak tedavide ana belirleyici klinik bulgulardır. Birinci basamak tedavide kortikosteroid, intravenöz immunoglobulin (İVİG) ve anti-D kullanılmakta, ikinci basamak tedavide splenektomi, rituksimab ve diğer immunsupresif ajanlar, trombopoetin (TPO) reseptör agonistleri kullanılmaktadır. Çalışmamızda 2013-2023 tarihleri arasında Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji Kliniğinde takip edilen İTP tanılı hastalarda 2. basamak tedavide eltrombopag ve splenektominin etkinliği, güvenilirliği ve sağ kalıma katkılarının karşılaştırılması amaçlandı. Çalışmamızda 2013-2023 tarihleri arasında Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji Kliniğinde takip edilen, Amerikan Hematoloji Derneği (ASH) kılavuzuna uygun olarak tanı alan 18 yaş üstü kronik İTP tanılı ve ikinci basmak tedavi almış 33 hasta dahil edildi. İTP tanılı hastaların demografik özellikleri, tanıdan 2. basamak tedaviye geçen süre, 2. basamak tedavi başlama endikasyonu, tedavi başlangıcındaki laboratuvar bulguları (trombosit, hemoglobin, hematokrit, lenfosit), uygulanan 2. basamak tedavi seçenekleri, tedavi süresi, tedaviye yanıt durumları (1. ay, 3. ay, 6. ay, ve 1. yıl), tedavi yan etkileri incelendi. Elde edilen veriler IBM SPSS v23 programı ile analiz edildi. İTP tanılı 33 hastanın 22'si kadın ve 11'i erkekti. Hastaların ortanca yaşı 51 (18-89)'di. Hastaların 21'i (%63.6) 60 yaş altında idi. Birinci basamak tedavide hastaların 26'sına (%78.7) steroid tedavisi başlanmıştı. Birinci basamak olarak steroidle kombine olarak İVİG kullanılan 7 (%21.2) hasta mevcuttu. İkinci basamak tedavi olarak 23 hasta eltrombopag almış olup 10 hastaya splenektomi yapılmıştı. Tanıdan 2. basamak tedaviye kadar geçen ortanca süre 1.67 (0.13-45.17) aydı. Eltrombopag tedavisi başlangıcında hastaların ortanca yaşları 55 (15-71) ve splenektomi tedavisinde ise ortanca yaş 33,5 (21-84) di. Eltrombopag tedavisi alan 23 hastanın %73,9 'u kadın %26,1'i erkekti. Splenektomi yapılan 10 hastanın %50' si erkek %50' si kadındı. Eltrombopag tedavisi olanların tedavi başlangıcı trombosit ortanca değeri 25 (3-71) x109/L ve splenektomi olanlarda 24.5 (2-82) x109/L olarak elde edilmişti. Eltrombopag tedavisi olanların tedavi başlangıcı Hb ortanca değeri 12.9 (8.7-16.3) g/dl ve splenektomi olanların ise 13.6 (10.2-16.1) g/dl olarak elde edilmiştir. Eltrombopag tedavisi olanların tedavi başlangıcı Htc ortanca değeri %39 (26,1-49,8) ve splenektomi olanların ise %42.35 (30.4-46.7) olarak elde edilmişti. Eltrombopag tedavisi olanların tedavi başlangıcı lenfosit ortaca değeri 1.86 (0.58-2.71) x103/µL ve splenektomi olanların ise 1.73 (0.68-2.96)x103/µL olarak elde edilmişti. Eltrombopag tedavisi olanların tedaviye 1. ay yanıtında ortanca trombosit değeri 137 (7-554) x109/L ve splenektomi olanların ise 62 (6-627) x109/L olarak elde edilmişti. Eltrombopag tedavisi olanların tedaviye 3. ay yanıtında ortanca trombosit değeri 78.5 (12-380) x109/L ve splenektomi olanların ise 194 (26 -848) x109/L olarak elde edilmişti. Eltrombopag tedavisi olanların tedaviye 6. ay yanıtında ortanca trombosit değeri 121 (7-359) x109/L ve splenektomi olanların ise 220 (2-614) x109/L olarak elde edilmişti. Eltrombopag tedavisi olanların tedaviye 12. ay yanıtında ortanca trombosit değeri 112 (13-399) x109/L ve splenektomi olanların ise 344.5 (11-554) x109/L olarak elde edilmişti. İkinci basamak tedaviye göre birinci basamak tedavi incelendiğinde eltrombopag tedavisi olanların %8.7' si immun globulin+prednol, %91.3'ü prednol, splenektomi olanların %50' si immun globulin+prednol, %50' si prednol tedavisi almıştı. 2.basamak tedavi almış 33 hastanın 20'si (%60,6) remisyonda olup, 13 (%39,4) hastaya 3. basamak tedavi başlanmıştı. Eltrombopag tedavisi alan 23 hastanın 18'i (%78,2) remisyonda olup, 5 (%21.8) hastaya 3. basamak tedavi verilmekteydi. Splenektomi yapılan 10 hastanın 2'si (%20) remisyonda olup, 8(%80) hastaya 3. basamak tedavi başlanmıştı. Eltrombopag tedavisi alan 23 hastanın 4'ünde (%17.3) karaciğer fonksiyon testi yüksekliği, 1 hastada (%4.3) splenik vende trombüs gelişmişti. Splenektomi yapılan 10 hastanın 2'sinde (%20) splenik vende trombüs gelişmişti. Primer İTP tanılı hastaların retrospektif değerlendirildiği çalışmamızda, literatürle ve hastalığın otoimmun karakteriyle uyumlu olarak kadınlarda daha sık izlendiği görüldü. Medyan tanı yaşı 51 olup, literatürde yer alan verilere kıyasla daha genç bir hasta popülasyonu olduğu gözlendi. Çalışmamızda literatürle uyumlu olarak ilk basamak tedavide hastaların hemen hemen tamamında tek başına ya da İVİG ile kombine olarak steroid tedavisi kullanılmıştı. Hasta grubumuzda 2. basamak tedavi olarak en sık eltrombopagın tercih edildiği görülmüştür. İTP hastalarında uygulanan 2. basamak tedavi seçenekleri, tedavi süresi, tedaviye yanıt durumları (1. ay, 3. ay, 6. Ay ve 1. yıl), tedavi yan etkileri bu hastaların takip-tedavi planlarını oluşturmada yardımcı olacaktır. Mevcut verilerin çok daha geniş hasta gruplarında yapılacak retrospektif ve prospektif çalışmalarla desteklenmesi gereklidir. Anahtar kelimeler: İmmün trombositopenik purpura, eltrombopag, splenektomi, trombosit