ADRENAL BEZ LEZYONLARININ BİLGİSAYARLI TOMOGRAFİDE HİSTOGRAM ANALİZİ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ

Abstract

Bu çalışmanın amacı, kontrastlı BT görüntülerinden elde edilen histogram tabanlı radyomik parametrelerin; yağdan fakir adenom, feokromasitoma, adrenokortikal karsinom ve metastaz gibi adrenal lezyonların ayrımındaki etkinliğini değerlendirmektir. Bu retrospektif çalışmaya, 2013–2023 yılları arasında kontrastlı batın BT incelemesi yapılan ve tanısı konulmuş toplam 232 adrenal lezyonu olan hasta dahil edilmiştir (76 metastaz, 62 yağdan fakir adenom, 50 feokromasitoma, 44 adrenokortikal karsinom). Tanımlanan lezyon alanları (ROI) BT aksiyel kesitlerden seçilmiş; nekroz, kistik komponent, kalsifikasyon ve büyük besleyici damarlar hariç tutulmuştur. Histogram tabanlı doku analizleri MATLAB ortamında hazırlanmış özel bir algoritma ile gerçekleştirilmiş ve şu parametreler elde edilmiştir: piksel sayısı, ortalama (mean), standart sapma, varyans, entropi, çarpıklık (skewness), basıklık (kurtosis), tekdüzelik (uniformity) ve yüzde değerleri (1.–99. yüzdelikler). İstatistiksel analizler SPSS 22 programında Kruskal-Wallis ve Ki-kare testleri ile yapılmış, anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Histogram parametreleri, dört farklı lezyon grubu arasında istatistiksel olarak anlamlı fark göstermiştir. Özellikle metastaz grubunda HU değerleri belirgin olarak yüksek, standart sapma ve varyans değerleri ise daha düşük saptanmıştır. 1. ila 99. yüzdelikler arasında hesaplanan tüm yoğunluk değerleri metastaz grubunun yüksek dansiteli yapısını yansıtmıştır. Entropi değeri feokromositoma, adrenokortikal karsinom ve metastaz gruplarında daha yüksek bulunmuş olup, bu durum bu lezyonların daha karmaşık içyapıya sahip olduğunu ortaya koymuştur. Buna karşın skewness ve uniformity parametreleri gruplar arasında anlamlı fark göstermemiştir. Histogram tabanlı BT doku analizi, adrenal lezyonların non-invaziv ayırıcı tanısında değerli bir yardımcı yöntemdir. Özellikle standart sapma, varyans, entropi ve yüzdelik HU değerleri, metastazların diğer benign ve malign lezyonlardan ayrılmasında ayırt edici olabilir. Bu bulgular, radyomik verilerin rutin tanısal süreçlere entegre edilmesinin faydalı olabileceğini göstermektedir. Ancak, yöntemin klinik geçerliliğinin artırılması için daha geniş örneklemlerle ve yapay zekâ tabanlı modellerle desteklenen ileri düzey çalışmalar gereklidir. Anahtar Kelimeler: Sürrenal lezyonlar, bilgisayarlı tomografi, histogram analizi