Oğuznâme’lere Göre Selçuklu Ailesinin Menşei

Abstract

Hanedanlığın bilinen ilk üyesi olan Dukak’ın Oğuz Yabgusuna karşı gösterdiği mukavemetten sonra, bir devlet kurma hayali oluşan Selçuklu ailesinde ilk hareket oğlu Selçuk’un Cend’e göç etmesi ile başlamıştır. Ailenin ilk üyeleri konumunda olan bu iki ismin siyasî faaliyetleri devletin geleceğini doğrudan belirlemiştir. Ancak siyasî faaliyetlerini aydınlatacak farklı zamanlarda yazılmış kaynakların, birbirleri arasındaki tutarsızlıkları sebebiyle kendileri hakkında farklı rivayetler ortaya atılmış ve bir bilgi karmaşasını meydana getirmiştir. Birtakım müverrihlerde var olan bu boşluktan yararlanmak suretiyle kendilerince Selçuklu ailesinin menşeini, abartılı ve müphem olan ifadelerle aktarmaya çalışmışlardır. Bu hususta dikkatimizi çeken ilk konu, Oğuznâme tabanlı eserlerin ailenin menşei hakkındaki rivayet ettikleri müphem ifadeler olmuştur. Oğuznâme temelli eserlerin nakilleri Selçuklu ailesinin faaliyetlerini anlamamız bakımından çok değerlidir. Fakat Oğuznâme tabanlı eserleri kendi aralarında ve diğer Orta Çağ kaynakları ile karşılaştırdığımız taktirde, rivayetlerde ciddi tutarsızlıkların olduğu görülmektedir. Bundan dolayı Oğuznâme adı altında kaleme alınan eserlerin Selçuklu ailesi için öne attıkları rivayetleri, diğer Orta Çağ kaynakları ile karşılaştırılarak incelenmesi elzemdir. Bu sayede Selçuklu ailesi için ortaya atılan rivayetlerin ne gibi amaçlar doğrultusunda ortaya atıldığı daha iyi anlaşılacaktır. Bu çalışmamızda Selçuklu ailesinin menşei hakkında bilgiler veren Oğuznâme varyantlı eserlerin, rivayet ettikleri bilgilerin ne gibi bir amaç doğrultusunda naklettikleri açıklanmaya çalışılacaktır.

After the resistance of Dukak, the first known member of the dynasty, against the Oguz Yabgus, the first movement in the Seljuk family, whose dream of establishing a state was formed, started with the migration of his son Selçuk to Djand. The political activities of these two names, who were the first members of the family, directly determined the future of the state. However, due to the inconsistencies between the sources written at different times to illuminate their political activities, different rumours were put forward about them and created a confusion of information. Some historians took advantage of this gap and tried to convey the origin of the Seljuk family with exaggerated and ambiguous expressions. The first issue that draws our attention in this regard is the ambiguous statements about the origin of the family narrated by Oguzn?meh based works. The narrations of the Oguzn?meh based works are very valuable for our understanding of the activities of the Seljuk family. However, when we compare the Oguzn?meh based works among themselves and with other medieval sources, we see that there are serious inconsistencies in the narrations. Therefore, it is essential to examine the narratives put forward by the works written under the name of Oguzn?meh for the Seljuk family by comparing them with other medieval sources. In this way, it will be better understood for what purposes the rumours put forward for the Seljuk family were put forward. In this study, it will be tried to explain for what purpose the Oguzn?meh variant works, which provide information about the origin of the Seljuk family, convey the information they narrate.