BİRGİVÎ MEHMED EFENDÎ VE "İMTİHÂNU'L-EZKİYA" ADLI ESERİNİN TAHLİLİ

Abstract

Bu çalışma, Arap dili alanında söz sahibi olan ve bu alanda birçok kitap telif eden Mehmet b. Pîr Ali b. İskender el-Birgivî'nin hayatı ve Arap gramer alanında meşhur olan Kâfiye kitabının muhtasarı Lübbü'l-Elbâb fî İlm'l-i'râb'a şerh olarak yazmış olduğu İmtihânu'l-Ezkiya kitabı hakkındadır. Birgivî Mehmed Efendî 27 Mart 1523 tarihinde Balıkesir'de doğmuş Osmanlının altın çağında yetişmiş gözde bir Türk bilginidir. Türkçe ve Arapça olmak üzere Kelam, Fıkıh, Tasavvuf, Ahlak, Arap dili sahalarında te'lif ve şerhlerden oluşan pek çok eser kaleme almıştır. İlim dünyasına kazandırdığı birçok daldaki eserleriyle, özellikle de nahve dair İzhâru'l-Esrâr, Avâmil ve İmtihânu'l-Ezkiya adlı kitaplarıyla adından söz ettiren Birgivî, ilmi otoritesi ile İslam âlimlerinin saygınlığını kazanmıştır. Bu eserlerin içinde İmtihânu'l-Ezkiya kitabı muhtevası itibarıyla son derece önemlidir. Osmanlı zamanında ve günümüzde, hemen hemen her medresede okutulan İbnü'l-Hâcib'in meşhur Kâfiye kitabının muhtasarının şerhi olan bu önemli eser, nahiv ilmi açısından dikkate alınması gereken içeriği dolu bir eserdir. 'Birgivî Mehmed Efendî ve ''İmtihânu'l-Ezkiya'' Adlı Eserinin Tahlili' adlı çalışmamızda, ilk önce müellifin hayatını ve öğrenim durumunu ele aldık. Sonraki bölümlerde de İmtihânu'l-Ezkiya'nın metot, muhteva ve yazılış tarzını birçok önemli kaynaktan alıntı yaparak inceleyip değerlendirmeye çalıştık.

This study was carried out by Mehmet b. Pir Ali b. It is about the life of Iskender el-Birgivî and the book Imtihanu'l-Ezkiya, which he wrote as an annotation to Lübbü'l-Elbâb fî İlm'l-i'rab, which is the summary of the famous Arabic grammar book Rhyme. Birgivî Mehmed Efendi was born in Balıkesir on March 27, 1523, and is a favorite Turkish scholar who grew up in the most developed era of the Ottoman Empire. He wrote many works consisting of copyright and commentary in the fields of Fiqh, Sufism, Ethics, Arabic Language, in Turkish and Arabic. The scholarly personality of Birgivî, who made a name for himself with his works in many branches that he brought to the world of science, especially with his works on nahw, namely Izhâru'l-esrâr, Avâmil and İmtihanu'l-Ezkiya, has been accepted by scholars. Among these works, the book Imtihanu'l-Ezkiya is extremely important in terms of its content. This important book, which is the commentary of the concise book of Ibn al-Hâcib's famous Rhyme book, which was taught in almost every madrasa during the Ottoman period and today, is an important work that should be taken into account in terms of grammar. In our work titled "Birgivî Mehmed Effendi and the Analysis of his Work titled Imtihanu'l-Ezkiya", we tried to explain the life and education of the author and the method, content and form of Imtihanu'l-Ezkiya by quoting from many important sources.