Hazar Gölü’ne Dökülen Kürk Çayı (Elazığ, Türkiye)’nda bitki besin ve katı madde miktarlarının mevsimsel değişimleri

Abstract

Bu çalışmada, Hazar Gölü’ne dökülen başlıca akarsulardan Kürk Çayı’nın taşıdığı bitki besin ve katı madde miktarları Aralık 2004-Kasım 2005 tarihleri arasında araştırıldı. Kürk Çayı üzerinde kaynaktan mansaba doğru belirlenen dört istasyondan ayda bir kez olmak üzere su örnekleri alındı. Araştırmanın amacı doğrultusunda toplam çözünmüş katı madde (TÇKM), askıda katı madde (AKM), amonyum azotu (NH4+-N), nitrat azotu (NO3-N), nitrit azotu (NO2-N), reaktif fosfor (PO4-3-P), silika (SiO2) ve sülfat (SO4-2) miktarları her bir istasyon için ayrı ayrı belirlendi. Kürk Çayı’nın akış halinde olduğu yedi aylık dönemde yapılan ölçümlerde ortalama TÇKM 144,64 mg/L, AKM 31,68 mg/L, NH4+-N 0,049 mg/L, NO3-N 0,65 mg/L, NO2-N 0,013 mg/L, PO4-3-P 0,023 mg/L, SiO2 16,388 mg/L ve SO4-2 20,375 mg/L olarak tespit edildi. Hazar Gölü yüzeyi üzerine getirdiği yükler ise TÇKM 26,13 g/m2.yıl, AKM 10,15 g/m2.yıl, NH4+-N 0,0097 g/m2.yıl, NO3—N 0,2162 g/m2.yıl, NO2—N 0,0022 g/m2.yıl, PO4-3-P 0,0049 g/m2.yıl, SiO2 1,88 g/m2.yıl ve SO4-2 4,93 g/m2.yıl olarak hesaplandı. Yapılan çalışma sonucunda, kıta içi su kaynakları için belirlenen kalite kriterleri dikkate alındığında, Kürk Çayı nitrit değerleri bakımından III. sınıf (kirli su) ve diğer parametreler açısından ise I. sınıf (yüksek kaliteli su) su özelliğine sahip olduğu belirlenmiştir. Kürk Çayı tarafından Hazar Gölü’ne taşınan azot ve fosfor miktarları, Kürk Çayı’nın ötrofikasyon açısından Hazar Gölü için şimdilik bir tehdit oluşturmadığını ortaya koymuştur.

In this study, seasonal changes in concentrations of nutrients and suspended matters in Kürk Stream discharging into Lake Hazar were investigated between December 2004 and November 2005. For this purpose, water samples were collected at monthly intervals from four stations selected from upstream to low land. The amounts total disolved solid (TDS) matter, suspended solid (SS) matter, nitrate- nitrogen, nitrite- nitrogen, ammonium- nitrogen, orthophosphate, silica and sulphate were determined for each station separately. During the flowing period of the stream (seven months), average concentrations were determined as TDS 144,64 mg/L, SS 31,68 mg/L, NH4+-N 0,049 mg/L, NO3—N 0,65 mg/L, NO2—N 0,013 mg/L, PO4-3-P 0,023 mg/L, SiO2 16,388 mg/L ve SO4-2 20,375 mg/L. The loads of the nutrients on the surface of the Lake Hazar were TDS 26,13 g/m2.yıl, SS 10,15 g/m2.yıl, NH4+-N 0,0097 g/m2.yıl, NO3—N 0,2162 g/m2.yıl, NO2—N 0,0022 g/m2.yıl, PO4-3-P 0,0049 g/m2.yıl, SiO2 1,88 g/m2.yıl ve SO4-2 4,93 g/m2.yıl. According to Water Quality Criteria for Inland Water Resources, Kürk Stream can be classified as class III (polluted water) with respect to nitrite concentrations and class I (high quality water) in terms of other parameters examined. According to Spearman correlation positive correlations are found among all related parameters exclusive of silica.