SIÇANLARDA SOLUNAN FORMALDEHİTİN POSTNATAL GELİŞİM SÜRESİNDE FORMATİO HİPPOCAMPİ ÜZERİNE ETKİLERİNİN MORFOLOJİK OLARAK İNCELENMESİ

Abstract

Endüstriyel ve tıp alanında yaygın olarak kullanılan formaldehit, kimyasal bir madde olup belirli bir konsantrasyonun üstünde toksik olarak kabul edilmektedir. Oda sıcaklığında her ortamdan gaz haline geçebilmesi zararlı etkilerini artırmaktadır. Özellikle anatomistler ve diseksiyon derslerindeki tıp öğrencileri formaldehit gazı ile en fazla karşılaşan kesimdir. Solunan formaldehitin nörotoksik olduğu bilinmekle beraber, öğrenme ve yakın hafıza merkezi olan formatio hippocampi üzerine olan morfolojik etkileri henüz açıklığa kavuşturulmamıştır. Çalışmamızda; erken postnatal dönemde solunan formaldehitin, gelişim sürecinde sıçan hippocampus ve gyrus dentatus'unda Hsp-70 üretimi üzerine olan etkisi ve oluşturabileceği morfolojik değişiklikleri, ayrıca bu değişikliklerin geri dönüşebilirliğinin incelenmesi amaçlanmıştır. Yeni doğan sıçanlara doğumu takiben 30 gün boyunca 0 (kontrol), 6 ve 12 ppm formaldehit gazı verildi. Formaldehit uygulaması bittikten sonra bir grup sıçan 30. günde dekapite edildi. Diğer gruplar, formaldehit uygulaması bittiği halde bekletilerek 60. ve 90. günlerde dekapite edilerek öldürüldü. Alman beyin preparatları hematoksilen- eozin ve immünohistokimyasal olarakta Hsp-70 ile boyandı. Örneklerde; hippocampus'ta piramidal hücre tabakası, gyrus dentatus'ta ise granüler hücre tabakası incelendi. 30 günlük formaldehit soluyan sıçanların hippocampus ve gyrus dentatus'larında Hsp-70 ile boyanmış nöronlar bulundu. Bu grupların piknotik hücre sayılarında da kontrol grubu ile karşılaştırıldığında, anlamlı bir artışın olduğu görüldü. Ancak, 60 ve 90 günlük formaldehit soluyan gruplarda, Hsp-70 ile boyanmanın ve piknotik hücre sayılarının azaldığı tespit edildi. Sonuç olarak; erken postnatal dönemde 30 gün boyunca solunan formaldehit gazı, sıçan hippocampus ve gyrus dentatus'unda hasar meydana getirmektedir. Görülen olumsuz değişikliklerin 60. ve 90. günlerde azalması veya ortadan kalkması, hasarın reversibl olduğunu göstermektedir. Ancak kemirgen ve primatlardaki nörogenesisin farklı oluşundan dolayı, insanlarda bu değişiklikler reversibl olmayabilir. Anahtar kelimeler: formaldehit, hippocampus, gyrus dentatus, Hsp-70, postnatal gelişim.