EMILE DURKHEIM ÜZERİNDEN MORDECAI M. KAPLAN’I OKUMAK: DİN KAVRAMI VE KOLEKTİF BİLİNÇ

Abstract

Bu makale, XX. Yüzyılda Amerika Birleşik Devletleri’nde ortaya çıkan Yahudilikte YenidenYapılanma Hareketi’nin kurucusu olan ve Yahudiliği, Yahudi toplumunun dini medeniyeti olarak görenYahudi düşünür, sosyolog, filozof Mordecai M. Kaplan’ın (1881-1983) Fransız sosyolog EmileDurkhem’den (1858-1917) etkilendiği yönleri inceler. Kaplan da birçok bilim ve fikir adamı gibi,sosyolojinin bir bilim haline gelmesinde önemli katkılar sağlayan Durkheim’ın özellikle din alanında yaptığıçalışmalardan yararlanmıştır.Kaplan, Durkhem’in özellikle din kavramı, Tanrı, kutsal ve kolektif bilinç fikirlerinden etkilenmiştir.Kaplan’a göre, din esasen sosyal bir fenomendir. Dinin hakikatini kavramak, çalışma tarzını gözlemlemek vegelişimini takip etmek için bazı sosyal gruplar içinde işleyişini incelemek gerekir. Dini toplumun bir ürünüolarak kabul eden Kaplan, dininin toplumsal tezahürü olarak iki kavrama işaret etmektedir. Bu kavramlardanbirincisi Tanrı, diğeri de kutsaldır. O, Tanrı’yı dini tecrübenin merkezine yerleştirmektedir. İnancın temelionun “God-idea” dediği “Tanrı-fikri”ne dayanır. Kaplan, Durkheim gibi her dinin özünde kutsal duygusununyer aldığını savunur. Kutsalın karşılığı “yüce değerdir.” Kaplan’a göre, zaman içinde insanlar ve tümtoplumlar belli nesnelere, varlıklara, kişilere ve fikirlere bir dokunmazlık statüsü verme eğiliminde olabilir.Kaplan’ın Durkheim’den ilham aldığı en önemli hususlardan biri de Durkheim düşünce sisteminde yer alanve bir toplumsal güç olarak kabul edilen kolektif bilinç kavramıdır. Kaplan’a göre din bütün sosyal gruplardavar olan canlı bir enerji biçimidir. Kaplan için, kolektif bilinç denilen bu toplumsal enerji Yahuditoplumunun yaşam şeklidir.