ELAZIĞ'DA TÜKETİME SUNULAN BAZI BALLARDA AĞIR METAL İÇERİKLERİNİN BELİRLENMESİ VE SAĞLIK RİSK DEĞERLENDİRMESİ

Abstract

Balın bileşimi; arı kolonilerinin çevresindeki doğal ve çevresel etkenlerden etkilenmektedir. Bu etkenler arasında arıların nektar topladığı bitkilerin çeşitliliği, iklim koşulları, arıcılık uygulamaları ve toprak özellikleri yer almaktadır. Türkiye'de ve dünya genelinde çok sayıda çalışma, çevresel kirlilik ve kimyasal bulaşmanın göstergesi olarak arılarda ve arı ürünlerinde eser elementler ile ağır metal kalıntılarını incelemiştir. Ağır metaller, çevresel kirleticiler arasında en önemli gruplardan biri olup canlı organizmalar üzerinde ciddi riskler oluşturmaktadır. Özellikle kadmiyum, arsenik, cıva, kurşun, nikel ve krom gibi metaller, besin zinciri yoluyla canlı bünyesine girdikten sonra fizyolojik mekanizmalarla etkili bir şekilde uzaklaştırılamadıklarından biyolojik sistemlerde birikme eğilimindedir. Bu metallerin belirli eşik değerlerin üzerine çıkması durumunda toksik ve hatta kanserojen etkilere yol açabildiği bilinmektedir. Bu çalışmanın amacı, Elazığ-Bingöl-Tunceli illerinde üretilip Elazığ'da satışa sunulan bal örneklerinin demir, çinko, selenyum mineralleri ile kurşun, kadmiyum, arsenik, alüminyum, krom, nikel, bakır metallerinin konsantrasyonlarının tespit edilmesi ve bu değerlerin insan sağlığı ve çevre sağlığı açısından potansiyel risk/fayda durumlarının araştırılmasıdır. Bu çalışmada, belirtilen özelliklerde toplam 20 adet bal örneği analiz edilmiştir. Örneklerin çözünürleştirilmesinin ardından, Fe, Zn ve Se mineralleri ile birlikte Pb, Cd, As, Al, Cr, Ni ve Cu ağır metallerinin konsantrasyonları İndüktif Eşleşmiş Plazma–Kütle Spektrometresi (ICP-MS) kullanılarak belirlenmiştir. İncelenen örneklerde tespit edilen en düşük ve en yüksek konsantrasyonlar sırasıyla; arsenik için 0.127–1.148 mg/kg, kurşun için 0.007–0.477 mg/kg, kadmiyum için 0.006–0.068 mg/kg, krom için 0.259–0.407 mg/kg, nikel için 0.047–2.141 mg/kg, bakır için 0.831–2.990 mg/kg, alüminyum için 1.381–5.172 mg/kg, demir için 5.234–30.462 mg/kg ve çinko için 3.773–55.159 mg/kg olarak belirlenmiştir. Selenyum konsantrasyonu üç bal örneğinde yöntemin tespit sınırının altında kaldığından belirlenememiş, tespit edilen en yüksek selenyum konsantrasyonu ise 0.381 mg/kg olarak ölçülmüştür. Çalışmamızın sonucunda incelenen bal örneklerinin büyük bir kısmının ağır metal ve eser elementler açısından kabul edilebilir sınırlar içinde olduğu ancak özellikle Pb, Al, Cr, Ni ve Zn açısından bazı örneklerde sınır aşımı bulunduğu gözlenmektedir. Anahtar Kelimeler: çiçek balı, ağır metal, ICP-MS.

The composition of honey is influenced by various natural and environmental factors surrounding bee colonies, including the diversity of nectar-producing plants, climatic conditions, beekeeping practices, and soil characteristics. In Türkiye and worldwide, numerous studies have investigated trace elements and heavy metal residues in bees and bee products as indicators of environmental pollution and chemical contamination. Heavy metals are among the most significant environmental pollutants and pose serious risks to living organisms. In particular, metals such as cadmium, arsenic, mercury, lead, nickel, and chromium tend to accumulate in biological systems because they cannot be effectively eliminated through physiological mechanisms once introduced via the food chain. When their concentrations exceed certain thresholds, these metals may exert toxic and even carcinogenic effects. This study aims to determine the concentrations of iron, zinc, and selenium minerals, as well as the metals lead, cadmium, arsenic, aluminum, chromium, nickel, and copper in honey samples produced in the provinces of Elazığ, Bingöl, and Tunceli and offered for sale in Elazığ, and to investigate the potential risk/benefit status of these values in terms of human health and environmental health. In this study, a total of 20 honey samples with the specified characteristics were analyzed.Following sample digestion, the concentrations of Fe, Zn, and Se, as well as the heavy metals Pb, Cd, As, Al, Cr, Ni, and Cu, were determined using Inductively Coupled Plasma–Mass Spectrometry (ICP-MS). The minimum and maximum concentrations detected in the samples were 0.127–1.148 mg/kg for arsenic, 0.007–0.477 mg/kg for lead, 0.006–0.068 mg/kg for cadmium, 0.259–0.407 mg/kg for chromium, 0.047–2.141 mg/kg for nickel, 0.831–2.990 mg/kg for copper, 1.381–5.172 mg/kg for aluminum, 5.234–30.462 mg/kg for iron, and 3.773–55.159 mg/kg for zinc. Selenium concentrations were below the method detection limit in three samples, while the highest selenium concentration measured was 0.381 mg/kg. As a result of our study, it was observed that the majority of the analyzed honey samples were within acceptable limits in terms of heavy metals and trace elements; however, exceedances were detected in some samples, particularly for Pb, Al, Cr, Ni, and Zn. Keywords: Flower honey, heavy metals, ICP-MS.