Keban magmatitleri (Elazığ) sanidinlerinin jeokimyası

Abstract

İncelenen alkali feldispat megakristalleri Keban Metamorfitleri içine dayk ve sil şeklinde yerleşmiş, Üst Kretase-Paleosen yaşlı trakit-trakidasit bileşimli magmatitler içinde bulunmaktadır. Megakristallerin içinde bulundukları magmatitlerin mineralojik bileşimi alkali feldspat, plajioklas, hornblend, biyotit, titanit ve kuvarstan meydana gelmektedir. 5 cm büyüklüğüne varan prizmatik alkali feldspat kristalleri, özşekilli, gri-pembemsi renkli ve mattır. Röntgen difraktometre analizleri incelenen alkali feldspatların sanidin olduğunu göstermiştir. İyon kafesi sabiteleri $a_o$=8,565, $b_o$=13,004, $c_o$=7,168 $\\AA$ ve $\\beta$=115,931 olarak bulunmuştur. Kimyasal analiz sonuçlarına göre % 62,78 SİO2 ve % 18,60 Al2O3'e karşın % 10,68 K2O, % 3,15 Na2O içermektedirler. Yüksek K2O derişimi orta ısı oluşum ortamını yansıtmaktadır (~700°C). Yan element olarak BaO (% 1,16) ve SrO (% 0,23) zenginleşmişlerdir. Eser element olarak Rb (175 ppm), Zr (70 ppm), Ga (17 ppm), Pb (13 ppm) ve As (11 ppm) bulunmaktadır. Bu verilere göre % 76,16 ortoklas, % 19,28 albit ve % 4,56 anortit bileşiminde olan sanidinler, Yaklaşık $K^{1,3}$ (Na, Ca, Ba, Sr, Mn, Rb vs.) 0,7.$Al^{1,9}$. ($Fe{3+}$, Mg, Ga vs.) 0,1 Si5,8(Al, $Fe^{3+}$, Ti, Zr, vs.) 0,2 formülüne sahiptir. Korelasyon analizi birçok element çifti arasında uyumlu ve geçerli bağıntıların bulunduğunu göstermektedir. En iyi uyumlu bağıntılar SİO2 ile AI2O3 ve K2O arasında görülmektedir (r = 0,99). Buna karşın SİO2 ile TİO2, Th,U ve Zr arasında bir bağıntı gözlenmemektedir. Hiçbir elementle geçerli bir bağıntıya sahip olmayan CaO, Pb ile en uyumsuz bağıntıya sahiptir (r=-0,57). Na2O/K2O ile Na2O uyumlu değişmekte ve Na'un albiti tercih ettiğini göstermektedir. Araştırma sonuçları incelenen sanidinlerin seramik ve cam sanayiinde kullanmaya uygun oldukları ve olası bir işletme için yeterli rezerve sahib olduklarını göstermiştir.