Derince (Elazığ) masif sülfid cevherleşmesine ait piritlerin iz element içerikleri

Abstract

Derince (Elazığ) yöresi masif sülfid yataklarından derlenen 30 adet cevher numunesinin her birinde temiz pirit taneleri seçilerek NAA ve ICP yöntemleri ile kimyasal analizleri yapılmıştır. Elde edilen verilere göre piritler, ortalama 3510 ±611 ppm Al, 22 ±8 ppb Au, 460 ±170 ppb Ag, 70 ±129 ppm As, 35 ±6 ppm Ba, 4 ±1 ppm Bi, 2833 ±605 ppm Ca, 100 ±37 ppm Co, 6 ±l-ppm Cr, 1642 ±921 ppm Cu, 295 ±129 ppm K, 2263 ±587 ppm Mg, 98 ±34 ppm Mn, 1140 ±600 ppb Mo, 138 ±28 ppm Na, 30 ±5 ppm Ni, 55 ±8 ppm P, 10 ±4 ppm Pb, 770 ±130 ppb Sb, 1,6 ±0,2 ppm Sc, 21 ±6 ppm Se, 4 ±1 ppm Sn, 10 ±2 ppm Sr, 2,0 ±0,3 ppm Th, 182 ±15 ppm Ti, 7 ±1 ppm V, 3,0 ±0,4 ppm Y, 12 ±6 ppm Zn, 5,1 ±0,5 ppm Zr ile toplam 15 ppm kadar nadir toprak elementi (La, Ce, Sm, Eu, Yb, Lu) içermektedir. As, P, Sb ve Se elementlerinin pirit içinde S ile yer değiştirerek bulundukları, Ba, Ca, K, Na, Mg ve Sr'nin ise kirletici gang minerali kalıntıları veya sıvı kapanımlarından kaynaklandıkları düşünülmektedir. Analizi yapılan elementlerden Al, Ba, Cr, Na, Ni, P, Sb, Sc, Ti, V, Y, Zr ve nadir toprak elementleri (NTE) standart normal eğriye benzer histogram verirken Au, Ag, As, Bi, Ca, Co, Cu, P, Mg, Mn, Mo, Pb, Se, Sn, Th ve Zn \"ters J\" tipi veya iki modlu eğri oluşturmakta, dolayısıyla bunların iki kaynaktan beslendikleri, dolayısıyla iki anakitleyi temsil edebilecekleri düşünülmektedir. Bu durum da masif sülfid yataklarındaki diyajenetik piritlerle hidrotermal piritlerin birlikte bulunabilme özelliğine bağlanmaktadır. Derince piritlerinin Al-Sc, Al-V, Au-Mo, Ag-Pb, Co-Se, Cu-Pb, Cu-Zn, Mg-Mn, Pb-Zn, Sc-V, La-Ce, La-Sm, Ce-Sm ve Yb-Lu element çiftleri arasında çok kuvvetli pozitif, Al-Cr, Al-K, Al-Mg, Al-Na, Al-Ti, Al-Zr, Al-Eu, Al-Yb, Ag-Bi, Ag-Cu, As-Ba, As-Mo, As-Pb, Bi-La, Cr-Mg, Cr-Th, Cr-Y, Cr-Zr, Cr-Lq, Cr-Ce, Cr-Sm, K-Zr, Mg-Sc, Mg-V, Mg-Y, Mn-Na, Mn-P, Mn-Y, Na-Y, Na-Zr, P-La, Sc-Eu, Sc-Yb, Sc-Lu, Ti-Y, Ti-Zr, V-Sm, V-Eu, V-Yb, V-Lu, Y-Zr, Y-La, Y-Lu, Sm-Eu, Sm-Lu, Eu-Yb ve Eu-Lu arasında da kuvvetli pozitif korelasyon ilişkisi belirlenmektedir. Se-P hariç, element çiftlerinin arasında çok kuvvetli veya kuvvetli derecede negatif korelasyon gözlenmemesi ise, elementlerin birbirlerinin yerini alarak dağılım sunmadıkları anlamına gelmektedir. Derince piritlerinin düşük As miktarları hem hidrotermal hem sedimanter piritlere, Co miktarlarının bir kısmı sedimanter, bir kısmı yüksek sıcaklıklı hidrotermal piritlere, Cu ve Ni miktarları yüksek sıcaklıklı hidrotermal piritlere, Co/ Ni ile Cu/ Ni oranları masif siiIfid yataklarına ait piritlere, düşük Ti miktarları ise daha çok diyajenetikpiritlere benzemektedir. Dolayısıyla Derince cevherleşmesinde sedimanter ve orta-yüksek sıcaklıklı hidrotermal piritlerin beraber bulunduğu söylenebilir. Bu özellik de masif sülfid yataklarının genel oluşum modeline uymaktadır.