GENERALLİKTEN İDAM SEHPASINA (DADAŞ) RÜŞTÜ PAŞA: ASKERÎ VE SİYASİ FAALİYETLERİ

Abstract

Millî Mücadele yıllarının kurtuluşa odaklanarak tüm farklılıkları ortadan kaldıran kenetlenme süreci Cumhuriyet’in ilk yılları ile beraber bir yol ayrımına dönüşmeye başlamıştır. Bu sürecin ilk evresinde kurtarıcı sıfatıyla hareket eden askeri ve siyasi yöneticilerin birçoğu yeni dönemde köklü devrimler karşısında muhalif bir tavır takınmışlardır. Bu radikal değişimin en önemli örneklerinden birini teşkil eden Rüştü Paşa’nın konu edindiği bu çalışmada onun askeri safhadaki başarılı çalışmalarının ardından siyasi anlamda Mustafa Kemal Paşa’ya başlatılan muhalif çalışmalardaki rolü ve bir suikast planına kadar varan süreci ele alınmaktadır. Düşünsel farklılıkların ve mevcut siyasi atmosferin kendisini muhalefete ittiği bu yıllarda, Rüştü Paşa, bağımsız ve tek başına muhalefet yerine tüm kariyeri boyunca olduğu gibi geri planda kalmayı ancak yine muhalif bir görev edinmeyi ihmal etmemiştir. Askeri faaliyetleri boyunca güvenilir ve sadık bir ikinci adam sıfatını hak eden Rüştü Paşa, Meclis faaliyetlerinde ise sıkı bir muhalif haline gelmiştir. Onu İzmir Suikastı gibi bir olay içinde yer almaya ve dolayısıyla idama götüren süreci ortaya koymak çalışmanın temel hedefidir. Çalışma arşiv belgeleri, gazeteler, anılar ve çeşitli araştırma eserler incelenerek hazırlanmıştır.

The interlocking process, which focused on the liberation of the National Struggle years and eliminated all differences, started to turn into a cross roads with the first years of the republic. Many of the military and political administrators, who acted as saviors in the first phase of this process, took an oppositional stance against the radical revolutions in the new period. Rüştü Pasha, who is one of the most important examples of this radical change, is the subject of this study, and his role in the political opposition studies initiated against Mustafa Kemal in the political sense and the process leading to an assassination are discussed in this study. In these years, when intellectual differences and the current political atmosphere pushed him into opposition, Rüştü Pasha did not neglect to stay in the background as he had throughout his entire career, but to assume an oppositional duty, instead of being an independent and stand-alone opposition. However, Rüştü Pasha, who deserved the title of a reliable and loyal second man throughout his military activities, became a staunch opponent in parliamentary activities. The main goal of the study is to reveal the process that led him to take part in an event such as the Izmir Assassination and therefore to death. The study was prepared by examining archival documents, newspapers, memoirs and various research works.