BAŞBAKANLIK OSMANLI ARŞİV BELGELERİNE GÖRE ULAHLARIN SİYASİ, DİNİ VE EĞİTİM FAALİYETLERİ (1876-1910)

Abstract

19. yüzyıl'dan itibaren Balkan topraklarında Osmanlı otoritesinin zayıflaması, ekonomik sıkıntılar ve Milliyetçilik Akımının da etkisiyle bağımsızlık hareketleri meydana gelmiş ve ulus devletleri kurulmaya başlamıştı. 1878 Berlin Antlaşmasının imzalanmasıyla Osmanlı Devleti, Balkanlar'daki topraklarının önemli bir kısmını kaybetmiş ve Makedonya Bölgesi Osmanlı Devleti'ne bırakılmıştı. Bu tarihten itibaren Makedonya Bölgesi üzerinde Rum, Bulgar ve Sırp gibi milletler, tarihi emellerini de göz önünde bulundurarak hâkimiyet kurma mücadelelerine başlamasıyla birlikte "Makedonya Sorunu" ortaya çıkmıştı. Ulahlar, ise Balkan coğrafyasında, yüzyıllardan beri yoğun olarak Osmanlı yönetimindeki Makedonya'da yaşıyorlardı. Ulahlar, bu coğrafyada Ortodoks olmaları sebebiyle İstanbul Rum Ortodoks Patrikhanesine bağlı bulunuyorlardı. Makedonya'nın kendilerine ait olduğunu ileri süren bu milletler, bir yandan Makedonya'da okul ve kilise açarak, diğer bir yandan da Ulahları asimile etmek koşuluyla Ulahların kendilerinden olduğu izlenimini uyandırmaya ve Makedonya üzerinde etkinliklerini pekiştirmeye çalışmaktaydılar. Bu amaçla, milletler tarafından, çıkarlarına hizmet edilmesi maksadıyla yeni çeteler kuruluyor ya da destekleniyordu. Ortaya çıkan bu baskı ve zulümler sonucu Ulahlar, milliyetlerini keşfe çıkmışlardı. Ulahlar, netice itibari ile Osmanlı Devleti nezdinde kendilerine Ulah lisanıyla ayin ve eğitim yapma ile Ulah Milleti'nin muhafazası için girişimlerde bulunmuşlardı. Romanya Devleti ile Osmanlı arasında meydana gelen Yanya Hadisesi ve Romanya Kamuoyunun da baskısı sonucu Osmanlı yönetimi tarafından Ulahlara genel anlamda 22 Mayıs 1905 tarihli emirle milli lisanlarıyla eğitim ve ayin icra etme yetkisi verilmişti. Bu tarihten itibaren Ulahlar, Makedonya'da (Rumeli) mektep inşa etmeye ağırlık vermiş ve bağımsız olarak kendi dilleriyle faaliyet yürütebilmişlerdi. Diğer taraftan Ulahlar, mevcut olup ve kendilerinin kullandığı mekteplerin yine kendilerine verilmesini daha ısrarlı bir şekilde istemeye başlamışlardı. Bu da mektep ve kiliseler üzerinde anlaşmazlıkların daha çok ortaya çıkmasına neden olmuştu. Anahtar Kelimeler: Ulah, Balkanlar, Makedonya, Rumeli, Balkan Milletleri, Ortodokslar.Beginning from the 19th century, the weakening of Ottoman rule, economic problems, and the growth of Nationalism in Balkan Statesgave rise to independence attempts and thus some nation-states laid their foundations. By signing the Berlin Agreement in 1878, the Ottoman Empire lost the majority of its territory in Balkan States except for the Macedonian Region. Thereafter the Rûms, Bulgarians, and Serbians, takingtheir long-lasting ambitions into account, launched campaigns to exert dominance in the Macedonian Region, which later led to the emergence of "the Macedonian Issue".Up to those times, Vlachs had been living in that region for many centuries, mainly under the Ottoman rule. As they were originally Orthodox Christians, Vlachs were affiliated with the Istanbul Rûm Orthodox Patriarchate. Proclaiming that the Macedonian Region was their own territory, the threestateswere seeking to establish schools and churches in this region and also—by assimilating the Vlachs—were trying to disseminate an impression that Vlachs descended from their origins, thereby attempting to reinforce their dominance across this region. To achieve these goals, the statesestablished or supported the emergence of illegal gangs which would cater to their interests. Fed up with these pressures and oppressions, Vlachs launch expeditions through their own nationality. As a result, Vlachs launched campaigns for maintaining the Vlach nationalityunder the Ottoman Rule, where they would carry out their religious and educational activities in the Vlach language. As a result of the pressure exerted by the Romanian Community and due to the Yanya Issue between the Roman State and the Ottoman Empire, the Ottoman Empire enacted an order in May 22, 1905, authorizing the Vlachs to perform their educational and religious activities in their own language. By virtue of this authority, Vlachs gave prominence to constructing schools in Macedonia (Rumelia) and started to independently perform their activities in their own language.Moreover, with this authority, they became more confident to appropriate the schools they were already using, in a more insistent manner. However, this manner later gave rise to an increase in the disputes over schools and churches. Key words: Vlach, Balkans, Macedonia, Rumelia, Balkan States, Orthodox