TÜRKİYE'DE EKONOMİK KRİZİLERİN SEKTÖREL BAZDA İŞLETMELERE ETKİSİ ÜZERİNE BİR MODEL ÇALIŞMASI

Abstract

Dünya ekonomilerinde yaşanan ekonomik krizlere çözüm bulanabilmesi için krizin iyi tanımlanması, etmenlerine göre sınıflandırılması, modellenmesi ve modelin çözümü büyük önem arz etmektedir. Yanlış tanı konulan ve iyi bir şekilde sınıflandırılmamış krizlere yönelik oluşturulan politikaların sorunu başarılı bir şekilde çözmesi mümkün değildir. Bu düşünceyle işletmelerde kriz yönetimini ele alan çok sayıda çalışma yapılmıştır. Bu çalışmada krizlerin makroekonomik göstergelerin seyrini hızlı bir şekilde değiştirdiği gerçeğinden hareketle Türkiye'de önemli ekonomik krizlerin sektörler üzerine etkisi belirlenerek hangi sektörün hangi değişkenler ile ilişkili olduğu ve yönü belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışmada imalat sektörü, perakende sektörü, sağlık sektörü ve inşaat sektörü olmak üzere dört farklı sektör ele alınmış olup kriz durumunda oynaklığı yüksek makro değişkenlerin Türkiye'de seçilmiş sektörler üzerine etkileri belirlenmeye çalışılmıştır. Krizlerin etkisini belirlemek için bağımlı değişken olarak sektörlere ait açılan işletme sayısı ve kapanan işletme sayısı esas alınmıştır. Bağımsız değişkenler ise Tüketici fiyat endeksi (2005:100), Üretici fiyat endeksi (2005:100), Ticari (TL Üzerinden Açılan) (Akım Veri, %), Tüketici Kredisi (TL Üzerinden Açılan) (İhtiyaç+ Taşıt+ Konut) (Akım Veri, %), Ons Altın Londra Satış Fiyatı (ABD Doları/Ons) ve reel döviz kuru olarak belirlenmiştir. Aylık dönemler için 2010:01-2021:12 dönem aralığı esas alınmış ve veri seti Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası Elektronik Veri Dağıtım Sitesi'nden derlenmiştir. Çalışmada 42 adet model kurulmuş ve bunun için RATS programından yararlanılmıştır. Sonuçta krize kırılgan sektörler belirlenerek kriz durumunda olumsuz etkinin azaltılması için politika önerileri geliştirilmiştir

In order to find a solution to the economic crises in the world economies, it is of great importance to define the crisis well, to classify it according to its factors, to model it and to solve the model. Policies designed for misdiagnosed and poorly classified crises cannot solve the problem successfully. With this in mind, many studies have been conducted on crisis management in enterprises. In this study, based on the fact that crises change the course of macroeconomic indicators rapidly, the effect of major economic crises in Turkey on sectors has been determined and it has been tried to determine which sector is related to which variables and its direction. In the study, four different sectors, namely the manufacturing sector, the retail sector, the health sector and the construction sector, were examined. It has been tried to determine the effects of macro variables with high volatility in crisis on selected sectors in Turkey. In order to determine the effect of the crises, the number of businesses opened and the number of businesses closed were taken as the dependent variable. In the study, the construction, retail and manufacturing sectors, which are among the sectors with high vulnerability in the face of the crisis, as well as the health sector, whose strategic importance has increased even more after the global epidemic, were analyzed. Independent variables are Consumer price index (2005:100), Producer price index (2005:100), Commercial (TL) (Flow Data, %), Consumer Loan (TRY) (Need + Vehicle + Housing) (Flow Data) , %), Ounce Gold London Sales Price (USD/Ounce) and real exchange rate. The data set was compiled from the Central Bank of the Republic of Turkey Electronic Data Distribution Site, based on the range of 2010:01-2021:12 for monthly periods. In the study, 42 models were established and the RATS program was used for this. As a result, by identifying vulnerable sectors to the crisis, policy recommendations were developed to reduce the negative impact in the event of a crisis.