Vergi Yükünün Belirleyicileri: Türkiye Üzerine Bir İnceleme

Abstract

Vergi yükünün dinamiklerini anlamak, bir ülkenin mali, ekonomik ve sosyal yapısını karakterize eden faktörlerin belirlenmesi noktasında yol gösterici olabilir. Çünkü vergi yükü, mali, ekonomik ve sosyal yapı üzerinde etkili olmakla birlikte mali, ekonomik ve sosyal gelişmelerden de önemli ölçüde etkilenmektedir. Buradan hareketle yapılan bu çalışma, Türkiye’de ekonomik ve mali göstergelerin vergi yükü üzerindeki etkilerini tespit etmeyi amaçlamaktadır. 1980-2022 dönemi temel alınarak yapılan ARDL sınır testi sonuçları, vergi yükü ile diğer değişkenler arasında eşbütünleşme ilişkisinin olduğunu göstermektedir. ARDL modeli uzun dönem katsayı tahmin sonuçlarına göre, dış ticaret ve faiz ödemeleri vergi yükü üzerinde negatif yönlü etkiler yaratırken doğrudan yabancı yatırımlar, ekonomik büyüme, işsizlik ve kamu harcamaları değişkenleri ise vergi yükü üzerinde pozitif yönlü etkilere sahiptir. İşsizliğin vergi yükü üzerindeki zayıf etkisine karşın, doğrudan yabancı yatırımlar, kamu harcamaları ve ekonomik büyüme vergi yükü üzerinde güçlü etkilere sahiptir. Araştırma bulguları genel olarak değerlendirildiğinde, ekonomik ve mali gelişmelerin vergi yükünü etkilediği ve Türkiye’de sosyoekonomik alanların dinamiklerini şekillendirmede devletin önemli bir rol oynadığı görülmektedir. Bu yönüyle çalışmamız, vergi yükünün ekonomik ve mali gelişmelerin bir sonucu olabildiğini de göstermektedir.