TEŞKİLAT VE İŞLEYİŞ BAKIMINDAN 18. YÜZYILDA ERZURUM KALESİ

Abstract

Erzurum; jeopolitik konumu nedeniyle tarihi süreç içerisinde pek çok devletin siyasi, ticari ve askeri mücadelesinin yaşandığı bir şehir olmuştur. Anadolu?nun şark hududunda bir serhat kalesi olan Erzurum Kalesi, stratejik öneminden dolayı düşman istilalarına karşı sürekli tahkim edilmiş, askeri ve lojistik gücü artırılmıştır. Bu çalışmada, ağırlıklı olarak mevacib defterlerinden istifade edilmiş ve 18. yüzyılda Erzurum Kalesi?nin askeri yapılanması tespit edilmiştir. Erzurum Kalesi?nde görevli askeri sınıfların mevcudu ve yevmiyelerini Van, Kars, Trabzon, Bağdat ve Ahıska kaleleriyle mukayese ederek ve Erzurum Kalesi?nin önemi ortaya konulmuştur. Erzurum Kalesi?ndeki askeri hareketlilik savaş dönemlerinde oldukça fazladır. Özellikle 18. yüzyılın ilk yarısında meydana gelen Osmanlı- Safevi savaşlarında askeri sınıfların sayısında ve mevcudunda artışlar gözlenmiş ve bu sınıflara dağıtılan zahire miktarı tespit ediliştir.Osmanlı- Safevi savaşlarında Osmanlı ordusunun en önemli lojistik üssü Erzurum Kalesi olmuştur. İstanbul?dan Erzurum Kalesi?ne nakledilen mühimmatın özelliklerine göre sınıflandırılması yapılmıştır. İstanbul?dan Erzurum üzeri Tebriz, Revan, Tiflis, Kars, Van ve Ahıska kalelerine nakledilen mühimmat hakkında bilgi verilmiştir. Tamirat Defterlerinden istifade edilerek kalede yapılan onarımlar, masraflar, kullanılan inşaat malzemeleri, tabyalar arasındaki uzaklıklar, iç ve dış kale surları hakkında ayrıntılı bilgiler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Erzurum, Kale, Mevacib, Mühimmat, 18. yüzyıl

Erzurum has been a city where political, mercantile, and military struggles of many states have occurred within the historical process, because of its geopolitical location. The Castle of Erzurum is a border castle within the orient borders of Anatolia, it has been continuously fortified against invasions because of its strategic importance, and its military and logistic power has been increased.Especially the military structure, the numbers of military units in the castle, and their daily wages in the 18th Century were determined with the help of the ? mevacib defter? - which is a file which is used for the records of the services of the janissaries which were paid once in three months-, and it?s comparison with other castles was materialized and the importance of the Castle of Erzurum has been exposed in our study.Mobilization at times of war has occurred for many times at the Castle of Erzurum. Increases in the number of soldiers and military units were especially observed during the Ottoman- Persian wars in the first half of the 18th Century, and the amount of grain which was distributed among these units was determined. The ammunition and the specifications of this ammunition which was transported to the Castle of Erzurum ? which was the crucial logistic base of the Ottoman army during the Ottoman- Persian wars- are mentioned in this study. Information about the ammunition which was dispatched from Istanbul to the Castles of Tabriz, Revan, Tiblisi, Kars, van, and Meshketia has been reported with this study.Detailed information has been presented in this study about the reparations, costs, used construction material, the distances between bastions, internal and external castle walls with the help of the repair books. Keywords: Erzurum, Castle, Mevacib, Ammunition, 18. Century