KÜRESEL İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİN YUKARI FIRAT HAVZASI HİDROMETEOROLOJİK VERİLERİ ÜZERİNE ETKİSİ

Abstract

İklim, tarih boyunca doğal ve beşeri etkilerden dolayı sürekli değişmektedir. Sürekli değişim halinde bulunan iklimin etkileri her geçen gün artmaktadır ve bu sebepten dolayı iklim değişikliğinin etkileri iyi hesaplanmalıdır. Bu tez çalışmasının amacı parametrik olmayan Mann-Kendall (MK), Spearman's Rho, Şen Yenilikçi Trend Analiz (ITA) ve Yenilikçi Poligon Trend Analiz (IPTA) yöntemlerini kullanarak Yukarı Fırat Havzasına ait yağış, akış, nispi nem ve sıcaklık verilerinde trend olup olmadığını saptamak ve bu yöntemleri birbirleriyle kıyaslamaktır. Çalışma alanında parametreler için yaklaşık 50 yıllık veriler kullanılmıştır. ITA ve IPTA metotlarında aylık ortalama yağış verilerinde istasyonlarda diğer metotlarda tespit edilemeyen trendler tespit edilmiştir. Aylık ortalama nispi nem verilerinde ise Mann-Kendall ve Spearman's Rho metotlarında sadece Erzincan istasyonunda azalan yönde bir trend eğilimi tespit edilirken; ITA ve IPTA metotlarında ise birkaç istasyonda trend tespit edilmiştir. Aylık ortalama sıcaklık verileri incelendiğinde ITA ve IPTA metotlarında trend tespit edilirken; Spearman's Rho ve Mann-Kendall yöntemlerinde ise sadece Erzincan istasyonunda artan yönde bir trend eğilimi tespit edilebilmiştir. Aylık ortalama akış verilerinde ise Mann-Kendall ve Spearman's Rho metotlarında Karasu ve Peri istasyonlarında artan yönde trend tespit edilirken; ITA ve IPTA metotlarında bu istasyonlara ek olarak Murat ve Munzur istasyonlarında da trend tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular ve bu bulguların karşılaştırılması neticesinde ITA ve IPTA metotlarının Mann-Kendall ve Spearman's Rho metotlarında tespit edilemeyen trendlerin tespitinde daha duyarlı olduğu sonucuna varılmıştır. IPTA metodunda ayrıca trendlerin artan ya da azalan bölgelere geçişleri ve bu trendlerin uzunlukları ve eğimleri de belirlenebilmiştir. Yapılan tez çalışması sonucunda IPTA metodunun çalışmada kullanılan diğer metotlara kıyasla daha duyarlı olduğu belirlenmiştirClimate is constantly changing throughout history due to natural and human impacts. The effects of the climate, which is in a constant state of change, are increasing day by day and therefore the effects of climate change should be well calculated. The aim of this thesis study is to determine whether there are trends in the precipitation, flow, relative humidity and temperature data of the Upper Euphrates Basin by using non-parametric Mann-Kendall (MK), Spearman's Rho, Şen Innovative Trend Analysis (ITA) and Innovative Polygon Trend Analysis (IPTA) methods and to compare these methods with each other. Approximately 50 years of data were used for the parameters in the study area. In the ITA and IPTA methods, trends were detected in the monthly average precipitation data that could not be detected in other methods at the stations. In the monthly average relative humidity data, Mann-Kendall and Spearman's Rho methods detected a trend trend in the decreasing direction only at the Erzincan station; In the ITA and IPTA methods, a trend was detected in several stations. When the monthly average temperature data is examined, the trend in ITA and IPTA methods is detected; In Spearman's Rho and Mann-Kendall methods, an increasing trend trend could be detected only at Erzincan station. In the monthly average flow data, Mann-Kendall and Spearman's Rho methods detected an increasing trend at Karasu and Peri stations; In addition to these stations, ITA and IPTA methods have also detected trends in Murat and Munzur stations. As a result of the findings obtained and the comparison of these findings, it was concluded that ITA and IPTA methods are more sensitive in detecting trends that cannot be detected in Mann-Kendall and Spearman's Rho methods. In the IPTA method, the transition of trends to increasing or decreasing regions and the lengths and slopes of these trends could also be determined. As a result of the thesis study, it was determined that the IPTA method was more sensitive compared to other methods used in the study.