Bingöl’deki Diri Faylar ve Kent Ölçeğinde Coğrafi Değerlendirmesi

Abstract

Doğu Anadolu Bölgesi’nin Yukarı Fırat Bölümü’nde yer alan ve geçmiş dönemlerde bir köy olan Bingöl, 1935 yılında il statüsü kazandıktan sonra kamu kurum ve kuruluşlarının inşasıyla birlikte hızlı bir gelişme sürecine girmiştir. Bingöl’de kurulan ilk mahalleler; Bahçelievler ve Karşıyaka mahalleleridir. Bingöl, 2023 yılı itibariyle 14 mahalle ve 133.423 kişilik nüfusa sahip bir kenttir.Bingöl, kurulduğu alan itibariyle geçmişten günümüze birçok afetle karşı karşıya kalmış yerleşmelerden biridir. Bu afetlerin başında ise deprem gelmektedir. Yapılan incelemeler sonucunda Bingöl şehir yerleşmesinin yakın çevresinde on adet aktif fay olduğu tespit edilmiştir. Bu faylardan bir tanesi ise kent yerleşke alanın hemen güney batısından yerleşme alanına dahil olduğu görülmektedir. Çalışmanın odak noktası kentle bütünleşen bu fay hattının geçtiği mahalleler olmuştur. Araştırma kapsamında MTA’dan alınan 1/25000 ölçekli sayısal aktif fay haritası incelenmiştir. Elde edilen veriler CBS programları aracılığıyla analiz edilmiştir.Analizler sonucunda elde edilen bilgilere göre fay hattının geçtiği güzergah üzerinde 125 adet yapı bulunduğu tespit edilmiştir. Bu yapılardan bir cami (Bahçelievler Camii), bir okul (Bingöl Anadolu İmam Hatip Lisesi), bir sağlık kuruluşu (Bingöl Diş Sağlığı merkezi ve İl Sağlık Müdürlüğü) ve askeri alan içerisinde iki yapı bulunmaktadır, geri kalanlar ise konuttur. Fay hattının üzerinden geçtiği ve konutların yoğun bir şekilde yayıldığı alan Bingöl Formasyonu olarak adlandırılan jeolojik birimin bulunduğu yere tekabül etmektedir. Bu formasyon kum, kil ve çakıl muhtevasından oluşmaktadır. Kum, kil ve çakıllı araziler depremi büyütme kabiliyetine sahiptirler.Yukardaki bilgiler ışığında, şehrin yerleşim alanından geçen Sudüğünü Fayı’nın bulunduğu Bahçelievler, Yenişehir ve Yeşilyurt mahallelerinde acilen risk analizi yapılmalıdır. Ayrıca kentin içinden geçen bu fayın konumunun net olarak belirlenmesi ve imar planı üzerine işlenmesi gerekmektedir.