AYIPINARI (GULEMAN-ELAZIĞ) KROM CEVHERLEŞMESİNİN İNCELENMESİ

Abstract

YÜKSEK LİSANS TEZİ AYIPINARI (GULEMAN-ELAZIĞ) YÖRESİNDEKİ KROM CEVHERLEŞMESİNİN İNCELENMESİ SAİD ÖZSOY Fırat Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Jeoloji Anabilim Dalı 2001,Sayfa:51 Guleman Krom Yatakları, Türkiye'nin en önemli krom yataklarından biridir ve Elazığ'ın 60 km GD sunda yer alır. Bu bölgedeki cevherleşmelerde 500 kadar krom zuhuru belirlenmiştir. Guleman bölgesindeki krom yatakları dört ana bölgeye ayrılır. Bunlar; Gölalan, Pütyan, Rut-Ayıpınarı, Kefdağ-Kapin- Şabata kesimleridir. Çalışma alanı Elazığ K43-C4 paftasında yeralır. Guleman bölgesinde otokton ve allokton birimler gözlenir. Otokton birim olarak Lice Formasyonu, etrafında ise allokton birimlerden Guleman Grubu, Maden Karmaşığı ve Hazar Karmaşığı bulunmaktadır. Alt Miyosen yaşlı Lice Formasyonu kumtaşı, kireçtaşı, şeyi ve marn ardalanmasından oluşur. Jura- Alt Kretase yaşlı Guleman Grubu genel olarak; dünit, harzburjit, piroksenit, gabro ve bunların alterasyonu ile oluşan serpantinitten oluşmuştur. Üst Meastrihtiyen -Alt Eosen yaşlı Hazar Karmaşığı kumtaşı, şeyi ve marn ardalanmasından oluşur. Maden Karmaşığı ise Orta Eosen yaşlı olup kumtaşı, kireçtaşı, çamurtaşı, yastık lavlar, andezit- bazalt seviyesi ve numulitli kireçtaşlarından oluşur.II Ayıpınarı (Dereboyu) bölgesinde Guleman Ofiyolitine ait harzburjit ve dunitler görülmektedir. Ayıpınarı cevherleşmeleri aşağıdan yukarıya doğru 5 horizondan oluşmaktadır. Bunlar Tenkella, Ayıdamar, Uzundamar 1, Uzundamar 2, ve Tepebaşı horizonlarıdır. Krom cevherleşmeleri dünit ve harzburjitler içerisinde izlenirler. Bu kayaçlar yer yer alterasyona uğrayarak serpantinleşmişlerdir. Bu horizonlar doğrultu ve eğim boyunca devamlılık gösteririler. Cevher horizonları genellikle damar şeklinde bir geometri sunmakta olup K-G doğrultulu ve 40-50° ile B'ya eğimlidir. Damarlar arazide yer yer aralıklarla mostralar vermektedir. Kalınlıkları doğrultu boyunca 10 cm'den birkaç metreye kadar değişmektedir. Krom cevherleri genellikle masif olup daha az olarak saçınımlı bantlı ve nodüler dokuda izlenmektedir. Bu damarlar yer yer faylarla kesilerek atılmışlardır. Çalışma alanındaki ana cevher minerali kromittir. Bunun dışında parlak kesitlerde çok az miktarda nikel (petlandit, millerit) minerallerine de rastlanmıştır. Kromit mineralleri genellikle öz şekilsiz ve tektonizmanın etkisi ile parçalanmış olarak izlenir. Ayıpınarı bölgesinden alınan örneklerde (50 adet) Cr2C03, AI2O3, SİO2, FeO, MgO, CaO analiz edilerek Al+3, Fe+3, Cr+3 katyonları hesaplanarak kromitlerin tektonik ortama göre sınıflandırılması ve adlandırılması yapılmıştır. Ayıpınan bölgesindeki kromitlerin kimyasal analiz sonuçlan bunların Alpin tipi cevherleşmelere benzediğini göstermiştir. Analiz sonuçlarına göre kromitler, "aliminyumkromit, subferroalüminokromit, subferrokromit, ferrikomit, ferrokrompikotit" olarak adlandırılmıştır. Ayıpınarı bölgesindeki cevherleşmelerde Cr203 oranı % 34,95-%54,12 arasında değişmekte olup ortalama %45,30 Cr2O3'dür. Anahtar Kelimeler: Peridotit, Ultrabazik, Kromit, Podiform Kromit, Alpin Tipi Kromit, Ortomagmatik, Guleman (Elazığ).

Ill ABSTRACT MSC THESİS INVESTIGATIONS ON CHROM1TE MINERALIZATIONS OF AYEPINARI (GULEMEAN-ELAZI?) SAİD ÖZSOY Fjrat University Graduate School of Natural and Applied Sciences Department of Geological Engineering 2001, Page: 51 Guleman chromite deposits are among the most important chromite deposits of Turkey and are situated 60 kms SE of Elazığ. In Guleman area more than 500 chromite concentrations have been discovered. The chromite deposits are grouped in 4 different sectors, Gölalan, Pütyan, Rut-Ayıpınan, Kefdağ-Kapin-Şabate. The study area is in K43-C4 sheet of 1:25000 scale topographic maps. The lithologies of Guleman area can be diveded in two classes; autochtonous andallochtonons units. Lice formation is the autochtonous unit and Guleman Group, Maden Complex and Hazar Complex make up allochtonous units. Lice Formation is Miocene aged and composed of alternating layers of sandstone, limestine, shale and marl. Jurassic-Cretaceous Guleman Group is made of dunite, harzburgite, pyroxenite, gabbro and serpantinite. Hazar Complex is Measterichtian-Lower Eocene aged and bears sandstone, shale and marl alternates. Middle Eocene Maden Complex contains similar lithologies to Hazar Complex j^W, ! I 3 \^l »it; ? ? ^İV However Maden Complex is chracterried by akurdand pillow lavas, andesite-basalt unit and limestone wiht nummilites. In Ayıpınarı (Dereboyu) area harzburgite and dunite of Guleman Group make up the lithologies, The mineralizations occur as vertically positoned 5 horizons, There horizons are; Tenkella, Ayidamar, Uzundamarl, Uzundamar2 and Tepebaşı (from botton to top). Chromite mineralizations occur in harzburgite and dunite. These rocks are serpantinited in places. The chromite horizons have continuities along dip and strike directions. The positon of the horizons strike S-N and strike to W with angles 40° to 50°. The horizons outerop randowly in the field. The thicknesses vary between 10 cm and a few metres, along the strike and dip directions. The are is generally massive but dissemineted and nodular types are also common. The chromite levels are cut and displaced by small size faults. The dominant are mineral is chromite and very scarcely minure crystals of Ni minerals (Pentlandite and millerite) are also present. The chromite grains are unhedral and fractured by tectonic movements. Are samples of Ayipman area were analyzed for CrîCh,Fe2Û3 »A^Oj and analysed data evaluated for the classification of are types and formation environments. Ayıpınarı chromite deposits are found to be Alpin type chromite deposits and chromites are aluminochromite, subferroaluminochromite,, subferrochromite, ferrochromit, chromite ferrochromit-pikotit. The are contents of Ayıpınarı chromites range from 34.95 to 54,12 % and the average being 45,30 Q2O3 %. Key words: Peridotite, ultrabasic, chromite, podiform, Alpin type chromite, orthomagamatic, Gulemen(Elâzığ). h$W»\ *, tfl