OSMANLI EL YAZMALARI’NDA DİNİ KONULAR VE SİYER-İ NEBİ MİNYATÜRLERİ HAKKINDA

Abstract

Minyatür sanatı el yazma kitaplarda anlatılan konuları daha da anlaşılır hale getirmek amacıyla metnin yanına tasviri yapılan, küçük boyutlu resimlerdir. Osmanlı minyatür sanatında birçok konuda eserler yazılmış ve bu eserlerin tasviri yapılmıştır. Yapılan araştırmalar bu yazmaların başında tarih, edebiyat, topografya, manzara, kentler, binalar, astroloji, günlük yaşamı gösteren minyatürler, portre ve dini konular gelmektedir. Dini konulu resim tasvirlerine ayrı bir önem verildiği görülmektedir. Geniş konu yelpazesine sahip olan Osmanlı minyatür sanatını; din konulu elyazmaların başında, İslam tarihi niteliğine sahip Zübdetü't-Tevârih, Fuzûlî'nin, Ehli Beyt sevgisini ölümsüzleştirdiği Hadîkatü's-Süedâ, Hz. Muhammed'in doğumu öncesinden başlayarak peygamberlik dönemini anlatan Siyer-i Nebî minyatürleri altı ciltlik bir eserdir. Bu eserler dışında Ahvâl-i Kıyamet, Falnâme gibi resimlenen kitaplarda da fal, kıyametin tasvirleri, cennet ve cehennem konulu minyatürlerde birçok betimlemeler yer almaktadır. Ayrıca Osmanlı minyatür sanatı el yazmalarında, fantastik yaratıkların minyatürlerinin yapıldığı görülmektedir. Bu fantastik minyatürler dini ve astroloji konulu kitaplarda farklı hikâyeler şeklinde yer almıştır. Osmanlı resim sanatında fantastik imgeler, imparatorluğun çok kültürlülük temeli üzerinde şekillenerek gelişmiştir. Altı ciltlik olarak hazırlanan Siyer-i Nebi, Sultan III. Murat döneminde hazırlanmaya başlanmış ancak tamamlanmamıştır. Daha sonra 1595 yılında Sultan III. Mehmet zamanında tamamlanmış ve içindeki 814 minyatür tasviriyle tam bir ekip çalışmasıdır. Siyer-i Nebî, XVI. yüzyılda kitap sanatına ilgi duyan, yaşadığı dönem içinde bizatihi başında duran III. Murad döneminin en büyük çalışması olduğu bilinmektedir. Eser aynı zamanda, İslam minyatür sanatının Hz. Muhammed (s.a.v) hayatını baştan sona anlatan en büyük minyatürlü kaynaktır. Dini konuların tasviri yapılan minyatürler, Türk kitap ressamlığının klasik üsluba ulaşmaya başladığı ilk dönemlerde hazırlanmıştır. Siyer-i Nebi minyatürlerinde en önemli ayrıntı Hz. Muhammed'in tasviri yapıldığı minyatürlerinde yüzünün beyaz bir peçeyle kapatılarak gizlenmiş olmasıdır. Bu araştırmada Siyer-i Nebi yazması tasvirlerinin kompozisyon kurgusu, konu, renk, figürlerde görülen biçimsel özelliklerin incelenmesi ve ikonografik değerlendirmeye tabi tutulması amaçlanmıştır